| |
| Статья написана 3 июня 2019 г. 13:58 |
![](https://a.radikal.ru/a21/1906/7e/23c12e024c1c.jpg)
![](https://c.radikal.ru/c20/1906/8f/2e269aa57517.jpg)
![](https://a.radikal.ru/a00/1906/f2/87b45356c84e.jpg)
![](https://d.radikal.ru/d32/1906/50/93d21768ae54.jpg)
![](https://a.radikal.ru/a43/1906/a2/4db9aefbaf26.jpg)
![](https://d.radikal.ru/d06/1906/ee/f610784f2176.jpg)
![](https://d.radikal.ru/d43/1906/7e/d153395bfe9c.jpg)
ДЗЯЦІНСТВА і ЮНАЦТВА Мікалай Іванавіч Гамолка нарадзіўся 11 сакавіка 1922 года ў вёсцы Брынёў Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці ў сялянскай сям’і. Калі яму было 2 гады, памерла маці. Не стала самага блізкага і роднага чалавека. Часова хлопчыка даглядалі бабуля і дзядуля. У 1927 годзе адбыўся пераезд у суседнюю вёску Найда, што знаходзілася на тэрыторыі нашага, Жыткавіцкага раёна. Там бацька прыстаў да ўдавы ў прымы. “Добра помню гэты пераезд,- успамінаў у сваёй аўтабіяграфіі Мікалай Іванавіч. – Падвода, нагружаная сялянскім скарбам, паволі валюхаецца па вузкай і змрочнай дарозе А абапал – лясы, лясы, лясы… Такі наш край, славутае Палессе“. Пазней ён напіша пра гэты край вось такія радкі: Я люблю цябе, Палессе… І паклон кладу табе, Чалавек тут ходзіць з песняй Веска Найда Жыткавіцкага раёна І не ходзіць у журбе. Па-над Прыпяццю палеткі Б’юць прыбоем збажыны. Як змяніўся і палепшаў Лес палескай старыны! Дом, дзе пасялілася сям’я, стаяў на ўскраіне вёскі каля самага лесу. Векавыя дубы і бярозы паважна пакалыхвалі шатрамі над усёй іх сялібай. Вёска была воддаль. Яна вянком нізенькіх старасвецкіх хат атуляла досыць шырокае возера. З аднаго боку возера было балоцістае, зарослае алешнікам і чаротам. “Добра помню і сваю пачатковую школу,- успамінаў у аўтабіяграфіі Мікалай Іванавіч, — дзе навучаў нас, дзяцей, ветлівы і чулы настаўнік Рыгор Мультан. Там, у чацвёртым класе, я і напісаў сачыненне на вольную тэму, якое настаўніку вельмі спадабалася. І той сказаў, што яно больш, чым сачыненне — гэта сапраўднае мастацкае апавяданне”. Ужо тады, у пачатку 20-га стагоддзя, у будучага пісьменніка узнікла вялікая цікавасці да мастацкага слова. Жыццёвая дарога Мікалая Іванавіча Гамолкі не была ўслана ружамі. Выпалі на лёс нашага вядомага земляка і дні калектывізацыі, якія былі для ўсёй краіны суровымі і горкімі. Сялян трывожылі, палохалі пагрозамі, турмой, Салаўкамі. Хоць бацька яго і запісаўся ў калгас, на сям’ю наклалі “цвёрдае” заданне. А значыла гэта тое, што адным ранкам у двор заехалі дзве падводы, якія суправаджаў упаўнаважаны сельскага савета. Па яго камандзе панятыя хуценька вынеслі з хаты і клеці пудоў 15 жыта, пудоў 15 проса. І пяць чалавек сям’і засталіся без мяшка зярняці. Жыць давялося на адной бульбе. Але на гэтым выпрабаванні не скончыліся. У хату прыйшло зноў няшчасце. Па паклёпу мясцовых зласліўцаў быў арыштаваны органамі НКУС бацька. Забіралі яго ноччу, пры вобыску распатрашылі матчын куфар, абшарылі ўсе закуткі. Пазней са смуткам і горкаю крыўдаю Мікола Іванавіч напіша: “ Аднаму энкавэдысту надта спадабаліся бацькавы новенькія, нядаўна купленыя штаны, і ён іх непрыкметна ўпіхнуў у свой ёмісты партфель”. Сям’я надта перажывала за лёс бацькі. Ён быў прышэльцам у гэтай вёсцы, чужаком, не ўсім падабаўся. Мачыха, Агрыпіна Фёдараўна, кожны дзень насіла Ў Жыткавічы перадачы, моцна плакала, гаравала. Праўда, усё абышлося шчасліва. Праз чатыры месяцы бацьку адпусцілі, але жыць у Найдзе ён болей не мог і паехаў на заробкі ў Бабруйск. Там працаваў на дрэваапрацоўчым камбінаце, а потым на гідролізным заводзе. Тым часам хлопчык Міколка вучыўся ў вёсцы Брынёў, дзе закончыў 5,6,7 класы. У 8-мы клас хлопчык пайшоў у Бабруйску. Цяжка было пражыць у горадзе, У магазінах амаль не было прадуктаў. Каб купіць бохан хлеба, даводзілася станавіцца ў чаргу ў 3 гадзіны ночы. У гэты час у свеце было неспакойна. На захадзе шалеў фашызм, у Іспаніі ішла вайна, у сваёй краіне свірапеў НКУС, вёў барацьбу з так называемымі “ворагамі” народа. Пабыўшы адзін раз у турме, бацька не мог адчуваць сябе спакойна. Вучань Сярэдняй школы №1 г. Жыткавічы Завяршаць вучобу Міколе давялося ў г.п. Жыткавічы. Вучыўся добра, паэтычнай працы не пакідаў. Усё часцей і часцей юнака друкавалі абласная і рэспубліканскія газеты. У 1938годзе ў Мазыры прайшоў творчы семінар маладых пісьменнікаў, куды таксама быў запрошаны Мікола. Тут ён пазнаёміўся з Ус.Краўчанкам і Іванам Мележам. На семінары гаварылі і пра вершы Міколы Гамолкі. ПАЧАТАК ТВОРЧАСЦІ Яшчэ жывучы ў Брынёве, Мікола пачаў пісаць вершы. У друку яны з’явіліся ў 1937 годзе. Адзін з яго вершаў “Вясёлы сад” быў надрукаваны ў газеце “Піянер Беларусі”. Жывучы ў Бабруйску, ён супрацоўнічаў з акружной газетай “Камуніст”, якая надрукавала 2 вершы. У гэты ж час малады паэт прабіўся на старонкі рэспубліканскай газеты “Чырвоная змена”, у якой з’явіўся верш “Любімаму Кліму”. Мікола Гамолка быў сынам свайго часу і, зразумела, многае бачыў такім, якім хацелася. Адсюль у яго вершах рамантычная ўзнёсласць, акрыленасць, пафаснасць. Не абмінуў пісьменнік і нашу раённую газету. У сваіх допісах расказваў пра школу, падзеі ў роднай вёсцы. Усе матэрыялы газета ахвотна друкавала, а вось вершы, колькі ні дасылаў, на старонках не з’яўляліся. Надта крыўдаваў пачынаючы паэт з гэтай нагоды. “Ну, думаю, — успамінаў пісьменнік, — пашлю ў раёнку цэлы цыкл вершаў. Не можа таго быць, каб цяпер яны не спадабаліся рэдактару. Але адказу не было. Вершы як скрозь зямлю праваліліся. Ды месяцы праз два ў вёску на маё імя нечакана прыходзіць важкі пакет. Калі распячатаў, нямала здзівіўся. Гэта былі мае вершы, што былі дасланы ў нашу райгазету”. Загадка раскрылася Міколе тады, калі знайшоў ліст-суправаджэнне. “Я аж сцяўся ад нечаканасці, — згадваў пісьменнік. – Калі адгарнуў другую старонку ліста, вочы асляпіў подпіс: “З прывітаннем Якуб Колас”. Ого, аказваецца, рэдакцыя маімі вершамі патрывожыла народнага паэта Беларусі, паслала іх як бы на экспертызу”. Якуб Колас кожнаму вершу паэта даў сваю ацэнку. Сёе-тое яму спадабалася. Але больш было заўваг і бацькоўская парада не спяшацца, старацца шліфаваць кожны радок паэтычнага твора. Пісьмо было напісана ад рукі, чырвоным алоўкам. Як прыемна было юнакутады і да болю шкада пасля, што ліст вялікага пісьменніка, у якім выразна і хораша праявіўся клопат майстра слова аб маладой літаратурнай змене, згубіўся ў час Вялікай Айчыннай вайны. СТУДЭНЦКАЕ ЖЫЦЦЁ У 1939 годзе Мікалай Іванавіч паступіў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт на філалагічны факультэт. У Мінску пазнаёміўся з паэтамі Міколам Аўрамчыкам, Аляксеем Коршакам. Часта, сабраўшыся разам, юнакі чыталі свае вершы, дэкламавалі забароненыя творы Сяргея Ясеніна і Уладзіміра Дубоўкі. Ва ўніверсітэце арганізавалі выпуск рукапіснага часопіса “Першыя крокі”. Выйшла два нумары часопіса, а потым Міколу прызвалі ў армію. Вучобу прыйшлося спыніць. Восенню 1940 года ён апрануў армейскі шынель. Трапіў у войскі хімабароны, дзе праслужыў аж да 1946 года. Напачатку быў салдатам, потым атрымаў лейтэнанцкае званне і стаў камандзірам. Заканчваў вучобу ва ўніверсітэце завочна ў 1948-1952-м гадах. ВАЕННЫЯ ГАДЫ У час вайны Мікола напісаў нямала вершаў. Друкаваў іх у часопісе “Беларусь” і аднаіменным альманаху, які выдаваўся ў Маскве пад рэдакцыяй Пятра Глебкі. Служачы у арміі, юнаку ўдалося некалькі разоў прыехаць у Маскву. Там адшукаў свайго земляка Усевалада Краўчанку, які ў той час знаходзіўся ў гасцініцы “Якар”. У Маскве ўпершыню сустрэў вядомых паэтаў: Максіма Танка, Пятра Глебку, Васіля Вітку, празаіка Кузьму Чорнага. Пры сустрэчах дзяліліся думкамі і меркаваннямі наконт літаратуры, але найболей горача жадалі хутчэйшага вызвалення роднай Беларусі ад ворагаў. У час вайны Мікалай Іванавіч вёў перапіску з франтавіком Кастусём Кірэенкам, крытыкамі Іванам Кудраўцавым, Рыгорам Шкрабам. ПАСЛЯВАЕННАЯ ТВОРЧАСЦЬ Пасля вызвалення Беларусі Мікалай Іванавіч наведаў Мінск, прывёз у выдавецтва сваю першую кнігу вершаў. Яе рэдагаваў Максім Лужанін і выйшла яна ў свет у 1946 годзе пад назвай “Зварот шчасця”. Дэмабілізаваўся ў 1946 годзе, вярнуўся да бацькоў у вёску Найда. Яе ў сваіх думках ён пранёс праз ліхалецце, пра яе так шчыра напісаў:На свеце белым ёсць крыніца У ёй крышталь-вада. Майго дзяцінства ты сталіца- Далёкая Найда. Яна пры возеры чароўным На берагах яго стаіць. Тут звоняць ланцугамі чоўны Пад крыллем зараніц. Цяжкае і складанае было тут жыццё. Аднаўляўся калгас, абжываліся людзі. Вярталіся дадому з вайны дэмабілізаваныя. Вёска Найда досыць невялікая, але і тут людзі мужна змагаліся з ворагамі. Адзін з іх, Васіль Кот, вярнуўся з вайны з вялікай узнагародай — званнем Героя Савецкага Саюза. Пра яго пазней Мікола напіша нарыс у абласную газету “Бальшавік Палесся”. Каля сямі месяцаў Мікола Гамолка пражыў у вёсцы. Прыехаў у Мінск у 1947 годзе. . Паступіў на працу ў Дзяржаўнае выдавецтва, дзе прызначаны рэдактарам рэдакцыі, што выпускала кнігі для дзяцей. Шмат пісаў, друкаваўся. Другая паэтычная кніга “Б’юць куранты” выйшла ў свет у 1950 годзе. У Мінску Мікола Гамолка спаткаў сваё шчасце – жонку Ніну Іосіфаўну. Вяселля не было. Толькі вечарына ў Найдзе. Прыехалі ў вёску. Сабраліся са сваякамі за сталом, пасядзелі, выпілі – вось і ўсё было вяселле. Потым на свет з’явілася дачка Наталля, за ёю- сын Васіль, а потым і трэцяе дзіцятка – дачушка Святлана. Жыццё ішло сваім шляхам. Тут Мікалай Іванавіч цалкам аддаўся пісьменніцкай працы. У Мінску побач з ім працавалі Янка Маўр, Алесь Якімовіч. Янка Маўр быў вядомы Міколу сваімі захапляльнымі творамі і падабаўся за прастату і мудрасць. У сваёй аўтабіяграфіі “Мой шлях” Мікола Гамолка напіша: “ Пад уплывам Янкі Маўра, відаць, тады ў мяне зарадзілася жаданне пайсці следам за ім, пісаць для дзяцей.” І сапраўды, першыя апавяданні з’явіліся на старонках дзіцячай газеты ”Зорка”. А хутка Мікалай Іванавіч адважыўся і на аповесць “Лета ў Калінаўцы”. Аповесць атрымалася дужа ўдалым творам, у многім яна была пабудавана на рэалістычных падзеях. Галоўная гераіня аповесці – Ніна Воранава — яго жонка. Кніга выйшла ў Маскве ў 1956 годзе. Так ён стаў, як скажа сам, “ на сцяжыну ўзмоцненага штурму прозы”. Вершы засталіся неяк самі сабой збоку. Неўзабаве ён паспрабаваў напісаць твор аб школьным жыцці. Гэта была аповесць “Добры дзень, школа!” У беларускай літаратуры на той час такіх твораў наогул не было. У 1952 годзе аповесць была завершана. Мікалай Іванавіч вырашыў звярнуцца да Янкі Маўра, каб той даў ёй ацэнку. Праз два тыдні Янка Маўр пазваніў пісьменніку з прапановаю сустрэцца для гутаркі і запрасіў пачынаючага празаіка дадому. На аркушах рукапісу былі шматлікія паметкі, была і заключная рэцэнзія. Янка Маўр твор ухваліў, а пра памылкі заспакоіў, што гэта “бародаўкі”, якія лёгка можна выправіць. Выйшла аповесць з друку ў 1953 годзе. У хуткім часе Мікалай Іванавіч перайшоў працаваць у дзіцячы часопіс “Бярозка”, там атрымаў пасаду адказнага сакратара аддзела. Аднойчы нехта з вучоных, што часта наведвалі выдавецва, прапанаваў надрукаваць што-небудзь з фантастыкі. Падхапіў гэтую думку для сябе пісьменнік. “Няўжо толькі багі гаршкі лепяць?” А праз паўгода твор быў гатовы. Ён быў пра палёты ў космас, пра нашых савецкіх касманаўтаў. Гэта былі 1953 -1954-я гады. Не было яшчэ аніякіх звестак аб касмічных праграмах – ні нашых, ні амерыканскіх – усё было засакрэчана. Аповесць пад назвай “За вялікую трасу” была надрукавана ў газеце “Сталінская молодёжь” ў 1954 годзе. Тут жа яе перадрукавалі “Советская молодёжь” (г.Рыга), “Советский патриот” (г. Петрозаводск), “Комсомольское племя” (г.Кіраў). Праз год друкуецца другая частка аповесці “Цытадэль неба!” У 1959 годзе адразу дзве аповесці выйшлі пад назвай “Шосты акіян” асобным томам. Цікава, што ўсе падзеі новай касмічнай эры, якая пачалася 4 кастрычніка 1957 года, развіваліся так, як было паказана ў навукова-фантастычным рамане Міколы Гамолкі. Наступнай тэмай, якая зацікавіла аўтара, была тэма Вялікай Айчыннай вайны. У сваёй аўтабіяграфіі Мікалай Іванавіч шісаў: “ Амаль цалкам заснаваную на рэальных фактах, пішу аповесць “Дзяўчына ішла па вайне”. Выйшаўшы з друку, яна прыцягнула ўвагу масавага чытача, гэта мяне ўзрадавала і падахвоціла ў далейшай распрацоўцы ваеннай тэматыкі”. Доўга працавалася над аповесцю “Лясная крэпасць”. Сюжэт для яе падказаў настаўнік з г. Старыя Дарогі. Ён партызаніў у час вайны каля возера Чырвонае Жыткавіцкага раёна. Праўда, назва гэтага возера зменена. У творы яно з рамантычна-загадкавым імем Буян-возера. А сюжэт грунтуецца на прататыпах, якія спісаны з землякоў-жыткаўчан. Друкаваць новую аповесць аўтара не прынялі. Пазней Мікола Гамолка паскардзіўся: “ Кожны твор мой, не ведаю чаму, у выдавецтве трапляў у рукі рэцэнзентаў, якія ці то не мелі добрага густу, ці знарок гэта рабілі, бо часта атрымліваў не надта зычлівую ацэнку. Так сталася і з “Лясной крэпасцю”. Каб прабіцца ў друк, прыйшлося звярнуцца да народнага пісьменніка Васіля Быкава, які аповесць прачытаў надта ўважліва і ацаніў высока”. Неўзабаве кніга выдадзена для рускіх і ўкраінскіх чытачоў. Новай, вышэйшай ступенню ў асваенні ваеннай тэматыкі была аповесць “Сокалы-сакаляты”. Праца над ёю заняла не адзін год. Сюжэт аповесці атрымаўся востры, драматычны. І ўся яна заснавана на сімвалічнай разгорнутай метафары. І зноў рэцэнзенты сустрэлі яе ў штыкі. На гэты раз за твор заступіўся Віктар Казько. Яна выйшла на старонках маскоўскага часопіса “Детская литература”, была высока ацэнена крытыкам Гурэвіч Эсфір Саламонаўнай. У тыя гады многія чытачы прасілі Міколу Іванавіча ў сваіх пісьмах расказаць аб далейшым лёсе мужнай партызанкі Ніны Воранавай з аповесці “Дзяўчына ішла па вайне”, аповед пра якую абрываецца на часе, калі яе вязуць у Германію. Ды смелая дзяўчына з эшалона робіць удалыя ўцёкі. Роўна праз 17 гадоў просьба чытачоў была выканана – у 1989 годзе выйшла другая частка кнігі пад назвай “Партызанскія сёстры”. З 1964 года па 1972 год Мікалай Іванавіч пісаў раман “Люблю і ненавіджу”. Болей тысячы друкаваных старонак. Адразу пасля заканчэння работы раман аддаў у часопіс “Полымя”. Яго прачыталі Янка Брыль і Лідзія Верабей. У асноўным раман імі ўхвалены. Але пусціць у друк твор адмовіўся Іван Пташнікаў, тады загадчык аддзела прозы, па той прычыне, што ў творы прысутнічае крытыка Сталіна, паказ незаконных арыштаў бязвінных людзей (гэта былі гады застою, гады Брэжнева). Аўтару прапанавалі перапрацаваць раман, апусціць некаторыя моманты. Правіць твор Мікола Гамолка адмовіўся, і пакладзены быў раман у стол да лепшай пары. У 1978 годзе аўтар перагледзеў раман, удакладніў і паслаў у часопіс”Дружба народаў”. Водгук, атрыманы адтуль, вельмі ўзрадаваў. Аказваецца, раман прачытаў вядомы маскоўскі пісьменнік Уладзімір Дудзінцаў. Вось урывак з рэцэнзіі: “ Автор решил по-новому осветить уже хорошо отработанный в литературе предмет… “ “ Это – роман о больших нравственных силах, действующих в человеке, об их тонких проявлениях, о чуткости души, о мудрости простого крестьянина…”. “… Роман насыщен яркими эпизодами – в них–то и секрет того, что книжка читается с большим, иногда даже захватывающим интересом…” Пазней да аўтара звярнулася вядомая беларуская пісьменніца Вольга Іпатава з просьбай даць прачытаць раман. Вось яе кароткі, але лаканічны водгук: “ З цікавасцю і добрым пачуццём чытаеш раман М.Гамолкі. І не толькі таму, што напісаны ён ярка, жыва, што адлюстраваны ў ім падзеі Вялікай Айчыннай вайны, але і таму, што зроблены ён на добрым мастацкім узроўні, ахоплівае мноства падзей і фактаў па-свойму, не перапяваючы таго, што ўжо вядома чытачу”. Уладзімір Дудзінцаў прапанаваў часопісу “Дружба народаў” надрукаваць раман ў двух нумарах. Рэдакцыя часопіса дарогу ў друк на гэты раз не дала. Зноў лёг раман у пісьменніцкі стол. Зноў аўтару трэба нешта правіць, перапісваць. Літаратурная біяграфія Міколы Гамолкі будзе няпоўнай, калі не сказаць аб яго працы ў жанры драматургіі. Па просьбе дырэкцыі рэспубліканскага тэатра юнага гледача Мікола Гамолка напісаў п’есу “Бітва ў космасе”, якая была пастаўлена на сцэне ў 1963 годзе. Нідзе не публікаваліся яго п’есы “Сын”, “Прысуд жыцця”. У 1982 годзе адзначалася 60-годдзе Міколы Гамолкі. У гонар гэтага юбілею выдавецтва “Юнацтва” выдала двухтомнік выбраных твораў Міколы Гамолкі. Ужо ў свае 70 гадоў аўтар напісаў першую частку рамана “Голуб у акне”. Ён аб жыцці старшакласнікаў, аб першым каханні і аб подзвігах на вайне. Твор так і застаўся незакончаным. На творчым рахунку нашага земляка – вершы, песні, аповесці, раманы, п’есы, апавяданні, казкі, пераклады. Кнігі яго выдаваліся не толькі ў Беларусі, але і далёка за яе межамі. Выдатна адзываліся пра яго творчасць вядомыя пісьменнікі –У. Дудзінцаў, Віктар Казько, Васіль Быкаў. Але галоўнае – любяць яго кнігі чытачы. Бо ў іх усё хвалююча, запамінальна расказваецца пра нас, беларусаў. Іх хочацца перачытваць. Як сапраўдны аналітык і філосаф, Мікалай Іванавіч імкнецца глядзець у сутнасць з’явы, у яе карані. Яго ўсё хвалюе, пра гэта яму хочацца пісаць, дзяліцца з чытачом сваімі думкамі.На жаль, няма больш з намі Міколы Гамолкі. Але імя яго ўвекавечана ў творах. Мы ганарымся, што ён увайшоў у кагорту вялікіх людзей беларускай зямлі. Памёр Гамолка Мікалай Іванавіч у 1992 годзе. ЛІТАРАТУРНАЕ КРЭДА ПІСЬМЕННІКА У сваёй аўтабіяграфіі Мікалай Іванавіч Гамолка піша: “ Кожны твор я імкнуўся напісаць старанна і дасканала, для чаго строга адбіраў з плыні жыцця яркія і пераканаўчыя факты, падзеі. Вывяраў іх на вагах душы і сэрца. Бачыў заўсёды перад сабой чытача, клапоцячыся, каб мая проза не аказалася для яго раўнадушнай. Каб, калі ён узяў у свае рукі маю кнігу, не мог адарвацца, атрымаў ад яе асалоду і эстэтычнае ўзбагачэнне. Адным важным фактарам па стварэнні цікавага твора лічу сюжэт. Я імкнуўся, каб ён быў напружаны, старанна прадуманы і распрацаваны, а сэжэт будзе якраз такім, калі твор насычаны барацьбой добрых і злых сіл, калі кожная падзея падаецца ў непаўторным арыгінальным гучанні. А яшчэ поспех твора вызначаецца паводзінамі герояў. Як бачна, архітэктура твора надта складаная, вымагае шмат працы, вялікага роздуму. Ці не таму я свае творы пісаў не надта паспешліва, затрачваў на некаторыя з іх аж па дзесятку гадоў.” https://sites.google.com/site/mikolagamol... *** https://fantlab.ru/work598775 Про неё пишут, что дата постановки 1963 год. В этом году было поставлено три белорусских пьесы, из них две не отличались высокими литературными достоинствами (согласно статье в газете "Коммунист Белоруссии"), в том числе и эта пьеса. На пьесу была одна рецензия: Тарасевiч Г. «Бiтва ў космасе» // Звязда. 1963. 31 лiп.; Но похоже, что она оказалась неудачной и никогда не публиковалась. """" Гомолко Микола Гомолко Микола (Николай Иванович; 11.3.1922, д. Бринев Петриковского р-на Гомел. обл. — 3.5.1992, Минск), прозаик, поэт, драматург, переводчик. Член СП Белоруссии с 1946 г. Биография: Родился в крестьянской семье. Закончил Житковичскую среднюю школу (в 1927 семья переехала в д. Найда Житковичского р-на). В 1936-37 гг. жил и учился в г. Бобруйске. Учился на филологическом факультете БГУ (1939-40 гг., заочно в 1948-52 гг.). В 1940-46 гг. служил в Красной Армии, где прошел от рядового до командира взвода. В 1947 г. поступил на работу редактором в Государственное издательство БССР, в 1948-49 гг. — литсотрудник редакции газеты «Лiтаратура i мастацтва», с 1949 г. заведовал отделом литературы и искусства газеты «Чырвоная змена», в 1951-62 гг. работал ответственным секретарем журнала «Бярозка». С 1967 г. — ответственный секретарь комиссии по Государственным премиям БССР при Совете Министров БССР. В 1970-79 гг. — литературный консультант, в 1980-82 гг. — директор бюро пропаганды художественной литературы СП БССР, литконсультант (1982-1986). Награжден почетной грамотой Верховного Совета БССР. Первые стихи напечатаны в 1937 г. в Бобруйской окружной газете «Камунiст». Основная тема поэтических сборников «Зварот шчасця» и «Б`юць куранты» — мужество советского солдата в борьбе с немецко-фашистскими захватчиками, радость освобождения Отчизны, вера в счастливое будущее. Работал в основном в жанре прозы. Автор приключенческой повести «Лета ў Калiнаўцы», повести «Добры дзень, школа!», научно-фантастических произведений («За вялiкую трасу», «Цытадэль неба» и др.). Своеобразная черта лучших произведений писателя — особое внимание к делам человека. На стихи М. Гомолки написаны песни. Работы автора (библиография): Выбр. тв.: У 2 т. Мн., 1982-83. Т. 1. Аповесцi. 1982; Т. 2. Аповесцi. 1983. Рэц.: Бялкоўская Л. Праўда жыцця // Настаўн. газ. 1983. 29 чэрв.; Марцiновiч А. Праўда характараў, праўда жыцця // Чырв. змена.1983. 5 кастр.; Парахневiч М. Усе, што прайшло праз сэрца // Вяч. Мiнск. 1983. 3 лiстап.; Разанаў I. На строме часу // Мiн. праўда.1983. 2 верас.; Яго ж. // Дет. лит. 1984. N 1; Сердзюкоў М. Незвычайнае — за паваротам // Гомел. праўда.1983. 2 жн.; Хорсун С. На крыльях романтики // Знамя юности. 1983. 21 окт. Зварот шчасця: Вершы. Мн., 1946. Рэц. Губарэвiч К. Паэзiя маладых // Полымя. 1947. N 1; Няхай Р. Зварот шчасця // Беларусь. 1947. Титов К. О двух сборниках // Сталин. молодежь. 1947. 26 февр.; Шахавец У. У палоне прыроды // ЛіМ. 1947. 15 лют. Б`юць куранты: Вершы. Мн., 1950. Рэц.: Бурносаў В. Аб адказнасцi перад чытачом // Звязда. 1951. 26 мая; Бур`ян Б. Тры кнiгi маладых паэтаў // Полымя. 1951. N 1; Кудраўцаў I. На розным узроўнi // Беларусь. 1950. N 12; Няхай Р. Творчы рост маладога паэта // Чырв. змена. 1950. 7 снеж. Лета у Калiнаўцы: Аповесць. Мн., 1950. Рэц.: Язылец Н. Образы комсомольцев и молодежи в детской литературе // Сталин. молодежь. 1952. 10 февр. Добры дзень,школа!: Аповесць. Мн., 1953. Рэц.: Александровiч С. Нявыкарыстаныя магчымасцi // Чырв. змена. 1953.12 снеж.; Залескi Н. Недапрацаваная аповесць // Сав. школа. 1953. N 1; Новыя кнiгi // Настаўн. газ. 1954. 4 сак. За вялiкую трасу: Аповесць. Мн., 1954. Рэц.: Кiсялеўскi А. Навукова-фантастычная аповесць // Мiн. праўда. 1955. 10 крас. Лета ў Калiнаўцы: Аповесць. Мн.,1956. Рэц.: Кудраўцаў I. Прыгоды i героi // ЛіМ. 1957. 9 сак.; Сiўцоў I. Прыгоднiцкая аповесць М.Гамолкi // Полымя. 1957. N 1. Шосты акiян: Навук.-фантаст. раман. Мн., 1959. Шлях адкрыты. Апавяданнi. Мн., 1960. Рэц.: Дзюбайла П. Проста i шчыра // ЛіМ. 1961. 3 сак. Девушка шла по войне: Повесть-хроника. Мн., 1972. Рэц.: Верховский В. // В мире книг. 1973. N 3; Марцiновiч А. // Чырв. змена. 1973. 3 чэрв.; Прыгодзiч З. Iшла дзяўчына па вайне // Звязда.1972. 15 кастр.; Рудаў В. Мужнелi ў паходзе // Настаўн. газ. 1973.1 жн.; Фомчанка А. Мужнелi характары…// Вяч. Мiнск. 1972. 1 лiстап.; Цвяткова Г. Чалавек мужнее ў змаганнi // Работнiца i сялянка. 1973.N 8; Шитик В. Юность мужала в борьбе // Сел. газ. 1973. 26 дек.; Эвентаў А. Лес Нiны Воранавай // Мiн.праўда. 1973. 6 лют.; 2 изд. Мн., 1976. Лета ў Калiнаўцы; Добры дзень, школа!: Аповесцi. Мн., 1972. Лясная крэпасць: Аповесць. Мн., 1980. Рэц.: Вайненка Ю. Тры выданнi // Звязда. 1981.24 верас.; Герчанка М.Урокi мужнасцi // Вяч. Мiнск. 1981. 11 чэрв.; Гниломедов В.В жанре приключенческой повести // Знамя юности. 1981.9 июня; Капусцiн А. Выпрабаванне абставiнамi // Чырв. змена. 1980. 23 снеж.; Разанаў I. Пра юнага партызана // Мiн. праўда. 1981. 16 лiп. Сокалы-сакаляняты: Аповесць. Мн., 1987. Партызанскiя сестры: Аповесць. Мн., 1989. 1938. Любiмаму Клiму: [Верш] // Чырв. змена. 6 крас. 1939. Мая радзiма: [Верш] // Бальш. Пал. 2 крас.; Вясна: [Верш] // Там жа. 24 мая; Мая будучыня // Там жа. 3 лiп.; Ой, вы, палi калгасныя!: [Вершы] // Там жа. 20 верас.; Ранкам росным, залацiстым: [Верш] // Чырв.змена. 28 лiп. 1940. На возеры: [Верш] // Бальшавiк Палесся. 3 лiстап.; Вясна: [Верш] // ЛіМ. 1 мая. 1944. Наперад: [Верш] // Беларусь. N 2; Дарога у Палессе: [Верш] // Там жа.N 3; Спатканне з борам: [Верш] // Там жа. N 6; На Беларусь // Звязда. 11 сак.; Вера; Перад боем: [Вершы] // Бальшавiк Палесся. 13 снеж. 1945. Наперад; Першы гром: [Вершы] // Альманах 2. Мн.; На родным шляху: [Верш] // Беларусь. N 1; Пераправа; На вызваленым полi: [Вершы] // Полымя. N 4; Спатканне з борам; Магiлы сяброў: [Вершы] // Бальшавiк Палесся. 31 сак.; Гняздо; Дарогай месяца; Ручаi; Сланечнiкi цвiтуць: [Вершы] // ЛіМ. 22 жн. 1946. Крынiца; Ценi кленау: [Вершы] // Беларусь. N 4; Вясной; I колькi хмар на небе, колькi хмар: [Вершы] // Там жа. N 5-6; Узнiмае вецер сiвы попел: [Верш] // Там жа. N 8; Асенняя пара: [Верш] // Там жа. N 10; Б`юць куранты: [Верш] // Там жа. N 11-12; Сонечныя струны: [Верш] // Полымя. N 1; Пшанiца: [Верш] // Там жа. N 5; На Радзiме: [Верш] // Бальшавiк. Палесся. 24 сак.; Разважанне: [Верш] // Там жа. 19 мая; Вясновы гром: [Верш] // Гомел. прауда. 21 крас.; Сцяг; Песня вясны: [Вершы] // За Радзiму. 2 чэрв.; Мудрасць; Зоры Крамля: [Верш] // Там жа. 13 кастр.; Варонка: [Верш] // ЛіМ. 20 крас.; Iдзе баразною араты; Гром у хмарах: [Верш] // Чырв. змена. 11 крас.; Дзень перамогi: [Верш]// Там жа. 9 мая. 1947. Б`юць куранты; Маскве: [Вершы] // Роднай Маскве. Мн.; Маскве:[Верш] //Беларусь. N 9; Чырвоны Кастрычнiк: [Верш] // Там жа. N 11; У школе: [Верш] // N 8; Маскве: [Верш] // Там жа. N 9; Слауная гадавiна: [Верш] // Там жа. N 10; Школьнiк: [Верш] // Там жа. N11; Май:[Верш] //Полымя. N 4; Вершы Анатоля Вялюгiна: [Рэц. на кн.: Вялюгiн А.Салют у Мiнску. Мн., 1947] // Там жа. N 10; Пасля жнiва: [Верш] // Работнiца i сялянка. N 8; Мой родны край, лiкуй: [Верш] // Там жа. N9; Герой з Палескай вескi:[Нарыс] // Бальшьшавiк Палесся. 22 лют.; З бальшавiцкай дзелавiтасцю // Там жа. 1 сак.; Май: [Верш] // Там жа. 25 мая; На полi; Сiла; Мой год; Вулей: [Вершы] // ЛIМ. 24 сак.; У пошуках свайго голасу: [Рэц. на кн.: Ковалев Д. Далекие берега. Мн., 1947] // Там жа. 12 лiп.; Кастрычнiцкi шлях: [Верш] // Там жа. 6 лiстап.; Маскве: [Верш] // Сав. селянiн. 31 жн.; Готовы к выходу в поле // Сталин.молодежь. 17 янв.; Мiнску: [Верш] // Чырв. змена. 3 лiп.; У добры час: [Верш] // Там жа. 30 жн. 1948. Сонца: [Верш] // Беларусь. N 1; Апавяданнi Мiколы Лупсякова: [Рэц. на кн.: Лупсякоу М. Апавяданнi. Мн., 1947] // Там жа. N 5; Трактарны завод: [Верш] // Бярозка. N 2; Ля станка: [Верш] // Там жа. N 3; Пад небам бацькаушчыны: [Рэц. на кн.: Глебка П. Пад небам бацькаушчыны. Мн., 1947] // Полымя. N 1; Дзеннiк брыгадзiра:[Верш] // Там жа. N 4; Падзяка: [Верш] // Там жа. N 7; Б`юць куранты; Беларусi: [Вершы] // Бальш. сцяг. 19 снеж.; Лiтаратурная моладзь Пiншчыны // ЛIМ. 26 чэрв.; Кнiгi не даходзяць да чытача // Там жа. 28 жн.; Гiгант рэспублiкi // Там жа. 6 лiстап.; Юбiлейныя выданнi // Там жа. 25 снеж.; Тамара Шкурко: [Верш] // Чырв. змена. 13 сак. 1949. Дзень перамогi; Май: [Вершы] // Беларуская савецкая паэзiя. Мн.; Лета у Калiнауцы: Урывак з аповесцi // Бярозка. N 10; Агiтатар: [Верш]// Полымя. N 4; Беларуская застольная: [Верш] // Работнiца i сялянка. N 2; Дзень радасцi: [Верш] // Звязда. 1 мая; На фронце; У родным сяле; З салдацкага сшытка: [Вершы] // Там жа. 9 чэрв.; Радасць калектыунай працы // Там жа. 22 лiстап. / Сааут. Д. Кавалеу; Надзея свету:[Верш] // Там жа. 10 снеж.; Ля помнiка Ленiна: [Верш] // ЛIМ. 21 студз.; Домна: [Верш] // Там жа. 26 сак.; Майскiя сцягi: [Верш] // Там жа. 30 крас.; Самыя юныя: [Рэц. на кн.: Сiуцоу I. Самыя юныя. Мн., 1949] // Там жа. 11 чэрв.; Мой родны край, лiкуй!: [Верш] // Палес.прауда. 2 лiстап.; Прыезд дзядзькi Леанiда: [Апавяданне] // Пiянер Беларусi. 2 лют.; Камсамолу: [Верш] // Там жа. 30 сак.; Пушкiну // Там жа. 8 чэрв; Падарожжа па цудоунаму краю // Чырв. змена. 12 крас.; Дзень перамогi: [Верш] // Там жа. 10 мая; Над кнiгамi Пушкiна: [Верш] // Там жа. 2 чэрв.; Па шляху да вялiкай лiтаратуры: Лiтаратурная моладзь рэспублiкi // Там жа. 21 чэрв. / Сааут. А. Барушка. 1950. Дзяучаты Трактарабуда: [Нарыс] // Беларускi трактарны. Мн.; Мы людзi мiрныя; Агiтатар; Iдзе пераможная воля: [Вершы] // На варце мiру. Мн.; «Прысяга»: [Рэц. на кн.: Панчанка П. Прысяга. Мн., 1949] // Беларусь. N 3; Вершы Рамана Сабаленкi: [Рэц.на кн.: Сабаленка Р. З родных крынiц. Мн., 1950] // Там жа. N 8; Чырвоны сцяг: [Верш] //Там жа. N 9; Апавяданнi для дзяцей: [Рэц. на кн.: Лупсякоу М. Разведчыкi. Мн., 1950]; Зоры: [Верш] // Там жа. N 11; На лыжах: [Верш] // Бярозка. N 2; Добры дзень, Першамай: [Верш] // Там жа. N 5; Токар з Аутаграда: [Апавяданне] // Там жа. N 9; Кiрау:[Верш] // Бальшавiк Палесся. 1 снеж.; Дэпутат: [Верш] // Там жа.17 снеж.; Аутастрада Масква-Мiнск: [Верш] // Вiцеб. рабочы. 19 студз.; Звязда.2 лiп.; Мы людзi мiрныя:[Верш] // Звязда.19 лiп.; Чырвоны абоз: [Верш] // Там жа. 13 жн.; Палова века: [Верш] // Там жа. 31 снеж.; З трыбуны Кангрэса: [Верш] // ЛIМ. 18 лiстап.; Агнi Волгi: [Верш] // Мiн. прауда. 13 снеж.; На першым уроку: [Апавяданне] // Пiянер Беларусi. 30 жн.; Выдатная кнiга: [Аповесць А.Мусатава «Стажары»] // Чырв. змена. 23 сак.; Аляксандр Папоу // Там жа.11 мая; Кузьма Чорны // Там жа. 24 чэрв.; Колас: [Верш] // Там жа. 11 лiп.; Iдзе пераможная воля: [Верш] Там жа. 1 жн.; Незабыуны дзень: [Верш] // Там жа. 3 кастр. 1951. Кнiга вершау А. Бачылы: [Рэц. на кн. Бачыла А. Подых вясны. Мн.,1950] // Беларусь. N 6; Зiмовы дзень: [Верш] // Работнiца i сялянка. N 2; Лешкiны мары: [Апавяданне] // Бальшавiк Палесся. 3 чэрв.; Маладая зямля: [Верш] // Там жа. 12 снеж.; Клiменту Варашылаву: [Верш] // Звязда. 4 лют.; Сустрэча з Горкiм: [Верш] // Там жа. 17 чэрв.; Калгасная восень: [Верш] // Там жа. 23 вер.; Старонка аб першай кнiзе: «Аднагодкi»: [Рэц. на кн.: Горулев Н. Сверстники. Мн., 1950] // ЛIМ. 3 сак.; Зборачны цэх: [Верш] // Мiн. прауда. 2 лют.; Ленiнскiя горы: [Верш] // Там жа.3 лiстап.; Думы брыгадзiра:[Верш] // Там жа. 9 снеж.; Слава: [Апавяданне] // Пiянер Беларусi.15 сак.; Марудны рост // Чырв. змена. 10 сак.; «Пабег» // Там жа. 12 мая; Янка Лучына // Там жа. 7 лiп.; Глядач патрабуе сапрауднага мастацтва // Там жа. 25 жн. / Сааут. А. Асiпенка, П. Шауроу; Поспех драматычнага калектыва // Там жа. 1 лiстап.; «Тарас Шаучэнка» // Там жа. 22 снеж. 1952. Надзея свету: [Верш] // Ад шчырага сэрца. Мн.; Мы людзi мiрныя: [Верш] // Мастацкае слова.Мн.; Сталiнградскi медаль; Дубок; Палескiя сосны: [Вершы] // Беларусь. N 8; Творчая удача: [Рэц. на кн.: Пысiн А. Наш дзень. Мн., 1951] // Там жа. N 9; Цымлянскае мора: [Верш] // Бярозка. N 8; На зборы атрада: [Урывак з аповесцi «Дзень добры, школа!»] // Там жа. N 9; Расказ дэлегата: [Верш] // Там жа. N 10; Маленькi марак: [Верш] // Там жа. N 11; У Кахоуцы: [Верш] // Вожык. N 14; Добры дзень, школа!: [Аповесць] // Полымя. N 9. Рэц.: Гарачун Е. // Звязда. 1952. 1 лiстап.; Калiна М. Аповесць аб школе // Настаун. газ. 1952. 30 кастр.; Кармолитова Е. Вопреки действительности // Сталин. молодежь. 1952. 14 дек.; Прыляжаева М. Недахопы адной аповесцi // ЛIМ. 1952.29 лiстап.; Шахавец У. Чытаючы аповесць // Там жа. 1952. 1 лiстап.; Якубу Коласу: [Верш] // Бальшавiк Палесся. 16 лiстап.; Новая кнiга паэтэсы: [Рэц.на кн.:Тарас Н. Вершы. Мн., 1952] // ЛIМ. 19 лiп.; Наша радасць //Там жа. 2 жн.; Пяе славу Сталiну наша зямля: [Верш] // Мiн. прауда. 1 студз.; Сталiнградскi медаль; Палескiя сосны: [Вершы] // Там жа. 3 лют.; Дэлегаты з`езда // Пiянер Беларусi. 31 студз.; Добры дзень, школа!: (Урывак з аповесцi] // Там жа. 28 жн.; Дзецям — добрым,высокаiдэйныя кнiгi // Чырв. змена. 5 студз.; Смялей вылучаць моладзь,клапатлiва яе выхоуваць: (Да заканчэння першага туру рэсп. агляду маладых талентау) // Там жа. 17 крас.; Шчырае слова: (Агляд творчасцi пачынаючых) // Там жа. 22 крас.; Аб вершах А. Астапенкi // Там жа. 2 жн. / Сааут. К. Папкоускi. 1953. Светлая дарога: [Нарыс] // Бярозка. N 2; Экскурсiя: [Нарыс] //Там жа. N 3; Агнi над Дрысвятамi: [Нарыс] // Там жа. N 4; «Дзень мiру, вясны, слауны дзень…»: [Верш] // Там жа. N 5; Юны герой: [Нарыс] // Там жа. N 5,6; Палац навукi: [Верш] // Там жа. N 11; Вялiкi Закон: [Верш] // Там жа. N 12; Бяссмерце: [Верш] // Полымя. N 4; Калгасная вясна: [Нарыс] // ЛIМ. 11 крас.; Пяе славу Сталiну наша зямля: [Верш] // Сав. Палессе. 1 студз.; Сталiн i Мао Цзе-дун: [Верш] // Сав. Радзiма. 22 сак.; Вялiкi закон дзяржавы: [Верш] // Там жа. 5 снеж.; Магутны поступ гiсторыi // Чырв. змена. 1 студз.; Слауны шлях Радзiмы // Там жа. 6 лiстап. 1954. Праз трыста год:[Верш] // Сястры Украiне. Мн.; Перад вялiкiм палетам: Раздзелы з навук.-фантастычнай аповесцi // Бярозка. N 4, 5; Авiямадэлiсты: [Верш] // Там жа. N 8; Па грыбы: [Верш] // Там жа. N 10; За вялiкую трасу: Навукова-фантастычная аповесць // Полымя. N 8; Рэц.: Барсток М. Навукова-фантастычная аповесць // Сав. школа. 1955. N 2; Клышка А. За вялiкую трасу // ЛIМ. 1955. 8 студз.; Праз трыста год: [Верш] // Работнiца i сялянка. N 5; Наш дзiцячы пiсьменнiк: 50 год з дня нараджэння Алеся Якiмовiча // Пiянер Бел. 28 студз.; На малы месяц: (Урывак з аповесцi «За вялiкую трасу») // Там жа. 5, 11 сак. 1955. Загадка возера: Урывак з аповесцi: «Лета у Калiнауцы» // Бярозка. N 6, 7; Залатыя рукi: [Апавяданне] // Там жа. N 12; Перапынiм дарогу вайне // ЛIМ. 9 крас.; Пачатак, якi варта зрабiць традыцыяй //Там жа. 17 верас.; Лета у Калiнауцы: (Раздзелы з аповесцi) // Пiянер Беларусi. 7, 14, 21 кастр.; 4 лiстап.; Заглянем в будущее // Сталин. молодежь. 1 янв.; Весна человечества // Там жа. 1 мая; Тайна крынiчнага возера: (Аповесць) // Чырв. змена. 4, 5, 7-9, 14-16, 18, 19, 21, 23, 28, 29 чэрв., 2, 5, 7, 9, 10, 12, 14, 16, 24, 27, 31 лiп., 3 жн. 1956. Шчаслiвае дзяцiнства: [Верш] // Бярозка. N 6 / Сааут. А. Вольскi; Новае звяно: [Апавяданне] // Там жа. N 8; На Пецевым двары: [Апавяданне] // Пiянер Беларусi. 16 сак.; Цытадэль неба: [Раздзелы з рамана] // Там жа. 21 снеж. 1957. Агiтатар:[Верш] // Пад сцягам Кастрычнiка. Мн.; На каньках: [Верш] // Бярозка. N 1; Аварыя у Космасе: [Урывак з навук.-фантаст.рамана «Цытадэль неба» // Там жа. N 3; Сустрэчы вясны: [Верш] // Там жа. N 4; Хлопчык у лесе: [Верш] // Там жа. N 7; Рыбак: [Апавяданне] // Там жа. N 10; Песня пра Заслонава // Там жа. N 11; Спадарожнiку Зямлi:[Верш] // Там жа. N 12; Летнiм днем: [Апавяданне] //Вяселка. N 3; Васiлькова бярозка: [Апавяданне] // Там жа. N 6; Шлях адкрыты! :[Апавяданне] // Там жа. N 8; Цытадэль неба:[Навукова-фантастычны раман] // Маладосць. N 8-9. Рэц.: Борушко А. О новом романе Н. Гомолко // Знамя юности. 1957. 29 нояб.; Вiннiкау Д.Фантастыка i савецкая рэчаiснасць // Чырв.змена. 1958. 4 студз.; Иванчеко А.»Космическая эпопея» Николая Гомолко // Сов.Отчизна. 1958.N 2; Калгасная восень; Спадарожнiку зямлi: [Вершы] // Гомел.прауда.5 лiстап.; Вечарынка: [Верш] // Калг. прауда. 17 лют.; Касмiчны рэйс // Мiн. прауда. 3, 5-7 крас.; Сцяг: [Верш] // Там жа. 8 верас.; Цытадэль неба: [Раздзелы з рамана] // Пiянер Беларусi. 4, 11, 18 студз.;1, 8 лют. 1958. Незабыуны дзень; Ля помнiка Ленiну: [Вершы] // Мiж нас жыве Ленiн. Мн.; Выпрауленая памылка: [Апавяданне] // Бярозка. N 1; Незабыуны дзень: [Верш] // Там жа. N 4; На лузе: [Верш] // Там жа. N 6; Сапраудны таварыш:[Апавяданне] // Там жа.N 9; Думы: [Верш] //Там жа. N 11; Наша Беларусь: [Верш] // Там жа. N 12; Мароз-кусака: [Апавяданне] // Вяселка. N 12; Дзень добры, Першамай!: [Верш] // Гомел. прауда. 1 мая; Песня аб Палессi: [Верш] // Там жа. 15 чэрв.; Яна рассыпле хутка зоры…:[Нарыс] // Звязда.3 жн.; Луста хлеба: [Апавяданне] // Там жа. 31 жн.; Дажынкi: [Верш] // Калг. прауда. 3 кастр.; Наш добры госць // ЛIМ.1 студз.; Поступ камунiзма // Там жа. 5 лiстап.; Гiмн шчасцю чалавека // Там жа. 22 лiстап.; Квiтнее родная сталiца наша: [Нарыс] // Там жа. 20 снеж.; Бацька: [Апавяданне] // Пiянер Беларусi. 13 чэрв.; Камсамолу: [Верш] // Фiзкультурнiк Бел. 28 кастр.; Мары i здзяйсненнi // Чырв. змена. 1 студз.; Адказ майму рэцэнзенту // Там жа. 29 мая. 1959. Наш Мiнск: [Верш] // Бярозка. N 3; У касмiчны рэйс: [Верш] // Там жа. N 4; Песня аб Палессi: [Верш] // Там жа. N 6; Да нягаснучых зорау: [Верш] // Маладосць. N 12; Разгадчыкi будучынi // ЛIМ. 30 мая; Слухай, планета Зямля! // Там жа. 16 верас.; Штурм цытадэлi неба //Там жа. 31 кастр.; Камунiсты: [Нарыс] // Мiн. прауда. 1 лют.; Мiнск: [Верш] // Там жа. 3 лiп.; Шчаслiвае дзяцiнства: [Верш] // Настаун.газ. 29 мая / Сааут. А. Вольскi. 1960. Добры госць: [Верш] // Беларусь. N 1; Лiст да нашчадкау: [Верш]// Там жа. N 2; Размова з небам: [Верш] // Там жа. N 4; На пяшчанай выспе: [Апавяданне] // Там жа. N 10; У завiруху: [Апавяданне] // Бярозка. N 1; Жылi-былi два сябры: [Аповесць] // Там жа. N 3-5; Гарачае сэрца: [Нарыс] // Та жа. N 8; Дарога: [Верш] // Вяселка. N 6; Луста хлеба: [Апавяданне] // Вiцеб. рабочы. 22 крас.; Мая Радзiма: [Верш] // Там жа. 10 лiстап.; Добры дзень, Першамай!:[Верш] // Зара. 1 мая; Ленiнскi масток: [Апавяданне] // Звязда. 16 крас.; Дай руку, таварыш!..: [Верш] // Там жа. 1 мая; Дзiва-карабель: [Верш] // Там жа. 18 мая; Наша вясна: [Верш] // Настаун. газ.1 мая; Пад ленiнскiм сцягам: [Верш] // Пiянер Беларусi. 22 крас. 1961. Магiла сяброу; Май: [Верш] // Анталогiя беларускай паэзii: У 3 т.; Луста хлеба: [Апавяданне] // Для школьной эстрады. Мн.; Далекая сястра: [Верш] // Бярозка. N 4; Песня аб партыi: [Верш] // Звязда. 6 жн.; Хада гiсторыi // ЛIМ. 20 кастр.; Манiфест народнага шчасця // Мiн. прауда. 4 жн.; Крокамi гiганта // Там жа. 7 лiстап.; Па дарогах лета: [Верш] // Настаун. газ. 2 жн.; Мая Радзiма: [Верш] // Там жа. 4 лiстап.; Светлы шлях // Пiянер Беларусi. 15 верас. 1962. Сокалы-сакаляты: [Урыукi з рамана] // Бярозка. N 3-6; У першую ноч // Настаун. газ. 23 чэрв. 1963. Старацелi // Звязда. 12 студз.; Багатай восенi дары: [Верш] // Там жа. 1 верас.; У вялiкiм паходзе // Там жа. 6 лiстап. 1964. Са шчасцем, зямля Беларусi! // Звязда. 1 студз.; Наша вясна: [Верш] // Там жа. 1 мая; У бiтве за шчасце // Там жа. 3 лiп.; Багаты хлеб: [Верш] // Там жа. 2 верас.; Фундамент нашага ладу // Там жа.11 кастр.; Мая Радзiма: [Верш] // Там жа. 13 кастр.; Перад штурмам месяца: [Нататкi] // Там жа. 24 кастр.; Майская сiмфонiя // Настаун. газ. 29 крас.; Наш камунiстычны шлях // Там жа. 31 кастр. 1965. Ленiнскi масток: [Апавяданне] // Ленiн зауседы з намi. Мн.; Адкрывайце Неруш // Звязда. 19 кастр.; Горький // Зорька. 31 июля; Ведзьма: [Апавданне] // Пiянер Бел. 13, 20, 27 жн.; Таварыш вясна // Звязда. 1 мая. 1966. Ленiнскi масток: [Апавяданне] // Хрэстаматыя па бел.дзiцячай лiтаратуры. Мн.; Лiст да нашчадкау: [Верш] // Гомел. прауда. 31 лiп.; добры дзень, Мiнск:[Верш] // Там жа.5 жн.; Песня аб Палессi:[Верш] // Там жа.8 кастр.; Ты казала…: [Верш] // Там жа.11 кастр.; Вяршыня // Звязда. 1 студз.; Наша песня, слава i краса: [Верш] // Там жа. 7 снеж.; Брэсцкi факел // Настаун. газ. 1 студз. 1967. Масток: [Апавяданне] // Арлянятам. Мн. Т. 2; Ленiнскi масток: [Апавяданне] // Ля помнiка Ленiну: [Верш] // Наш дарагi Iльiч. Мн.; На узбекскiм полi: [Верш] // Узбекiстану. Мн.; Луста хлеба: [Апавяданне] // Гомел. прауда. 2 студз.; Маг. прауда. 20 жн.; Шчасця народам! // Звязда. 1 студз.; Думка, слова, верш // Там жа. 18 студз.; Жаданы госць: [Верш] // Настаун. газ. 1 студз.; Люблю i ненавiджу: [Урывак з рамана] // Настаун. газ. 13, 20 верас.; На свiтанку:[Урывак з рамана] // Пiянер Беларусi. 21, 28 лiп., 4 жн. 1968. Дзяучынка iшла на вайну: [Раздзел з аповесцi] // Голас Радзiмы. N 41; Луста хлеба: [Апавяданне] // Голас Радзiмы. N 45; Нашы лаурэаты // Вяч. Мiнск. 19 студз.; Прохар Дзяркач: [Урывак з рамана] // Там жа. 26 лiстап.; Дружба: [Нарыс] // Сел. газ. 26 дек. 1969. Ленiнскi масток: [Апавяданне] // Жыве мiж нас генiй. Мн.; Ляцiм да цыбе:[Апавяданне] // Беларусь. N 12; Горкi мед:[Апавяданне] // Бярозка. N 8; Светач вялiкага народа // Звязда. 22 крас.; Вобразы i характары // Там жа. 8 жн.; На лузе: [Верш] // Там жа. 26 верас.; Хатынь // Настаун. газ.2 лiп.; Голас лучнасцi // Там жа. 5 лiстап. 1970. Перад навальнiцай:[Апавяданне] // Бярозка. N 1; Выдатны плен працы // Голас Радзiмы. N 10; «Мiж Чырвоных рабiн»: [Рэц. на кн.: Броука П.Мiж чырвоных рабiн. Мн., 1969] // Там жа. N 21; Лаурэаты Джяржауных прэмiй БССР // Вяч. Мiнск. 28 лют.; «Адкрыйце артылерыйскi агонь» // Звязда. 23 студз.; Паэзiя i жыцце: На аглядзе — творчасць маладых // Там жа.19 сак.; Па дарозе у Шушанскае // Там жа.5 крас.; Песнi з вялiкага паходу: [Рэц. на кн.: Прыходзька П. Калiнавыя зоры. Мн., 1969] // ЛIМ. 3 лiп. 1971. Май: [Верш] // Унiверсiтэт паэтычны. Мн.; Тры кнiгi перакладау // Голас Радзiмы. N 6; Зоры; Маскве: [Вершы] // Гомел. прауда.11 лют.; Поступ у заутрашнi дзень // Звязда. 1 студз.; С днем рождения, Родина! // Зорька. 5 нояб.; Партыя — сейбiт шчасця // Настаун. газ. 1 мая. 1972. Па азiмуту сэрца свайго:[Iнтэрв`ю] / Зап. А.Фомчанка // Вяч.Мiнск. 10 сак.; Сонца дружбы ззяе над намi // Там жа. 12 верас.; Перад далекiм паходам: [Урывак з апов.] // Звязда. 11 сак.; Пошук паэтычнага слова // Там жа. 25 крас.; Каб струны для людзей гучалi // Там жа. 7 кастр. / Сааут. Г. Жарый; Натхненая песня: [Рэц.на кн.: Броука П. Калi ласка. Мн., 1972] // Там жа. 8 снеж.; Сярод людзей сваiх: [Урывак з рамана] // Настаун.газ. 11 сак.; Ад шчырага сэрца // Там жа. 16 верас.; «Кiнамеханiкi»: Урывак з аповесцi «Добры дзень, школа !»] // Пiянер Беларусi. 16 сак.; Пачынаецца бой: Урывак з рамана «Люблю i ненавiджу» // Чырв. змена. 11 сак. 1973. Прадмова // Краучанка У.Таямнiца вугла Альфа. Мн.; Песня у паходзе: [Рэц. на кн.: Лось Е. Галiнка з яблыкам. Мн., 1973] // Голас Радзiмы. N 36; Звязда. 20 лiп.; Дзень добры, кнiжчын Тыдзень! // Вяч. Мiнск. 23 сак.; Малады свет паэзii // Звязда.23 мая; Да сэрцау людскiх: [Рэц. на кн.: Грачанiкау А. Грыбная пара. Мн., 1973] // Там жа. 1 верас.; Перад штурмам: [Верш] // Там жа. 6 лiстап.; Чылiйскiм братам: [Верш] // Там жа. 14 лiстап.; Наш каравай: [Верш] // Там жа. 28 лiстап.; Закон дзяржавы: [Верш] // Там жа. 5 снеж.; Бывай, дарагi Iван Захаравiч! // ЛIМ. 13 крас.; Подзвiг: Урывак з рамана // Там жа. 31 жн.; Ленiн: [Верш] // Там жа. 7 лiстап.; Яркае святло: [Рэц. на кн.: Танк М. Хай будзе святло. Мн., 1972] // Настаун. газ. 23 мая; Заранак шчасця // Там жа. 3 лicтап.; Узнагарода Радзiмы: [Верш] // Там жа. 22 снеж.; Разам з браццямi: [Верш] // Сел. газ. 24 нояб. 1974. Разведчики в нашем доме: [Глава из повести] // За тебя, Беларусь. Мн.; Пра нашых сучаснiкау: [Рэц. на кн.3 Васiленак Я. На перагоне. Мн., 1973] // Беларусь. N 5; Iдзе пяцiгодка: [Верш] // Звязда. 1 студз.; «З цэлым народам гутарку весцi…»: [Рэц. на кн.: Бондар Т. Захапленнi. Мн., 1974; Жуковiч В. Паклон. Мн., 1974; Забалоцкая Л. Сакавiк Л. Сакавiк. Мн., 1974] // Там жа. 26 верас.; Закон дзяржавы: [Верш] // Знамя юности. 5 дек.; Ленiнскiм шляхам // ЛIМ. 18 студз.; Лагойская зямля; «У бiтве суровай на слауных дарогах…»: [Вершы] // Мiн. прауда. 20 крас.; Святло вясны: [Верш] // Там жа. 1 мая; Вялiкi працаунiк: [Верш] // Настаун. газ. 1 студз.; Перад дарогай; Шчасця падкова; Кастусь Калiноускi: [Вершы] // Там жа. 26 чэрв. 1975. Прадмова // Капусцiн А. Чалавек з пазiцыяй. Мн.; Жодзiнскiя велiканы: [Верш] // Вожык. N 24; Кiм быць?: [Верш] // Вяселка. N 11; Балада пра святло // Вiцеб. рабочы. 4 кастр.; Улада савецкая: [Верш] // Там жа. 5 снеж.; Песня рамантыкау; Наш Мiнск: [Вершы] // Вяч. Мiнск. 24 лiстап.; Прызнанне: [Верш] // Гомел.прауда. 26 лiп.; Мая улада Савецкая: [Верш] // Там жа. 23 верас.; Каравай — як сонца: [Рэц. на кн.: Калачынскi М. Докшыцкi каравай. Мн., 1974] // Звязда. 29 крас.; На зорнай трасе мiру: [Верш] // Там жа. 18 лiп.; Прызнанне; Рамантыка; Экзамен: [Вершы] // Там жа. 12 жн.; Вялiкае свята // ЛIМ. 9 мая; Нарач: [Верш] // Мiн. прауда. 17 жн.; Паэзiя вялiкага дыхання: [Рэц. на кн.: Броука П. I удзень, i уночы… Мн., 1974] // Настаун.газ. 16 крас.; Вечна жывая крынiца // Там жа. 24 мая; Капiтаны слаунага паходу // Там жа. 30 жн. 1976. Улада мая — Савецкая; Святло Лукомля: [Вершы] // Беларусь. N 1; На Прыпяцi: [Верш] // Там жа. N 10; Малады рабочы: [Верш] // Бярозка. N 5; Рабоч. змена. N 7; Сустрэча вясны: [Верш] // Вяселка. N3; Добрыя кнiгi добрага пiсьменнiка: Макару Паслядовiчу — 70 год // Голас Радзiмы. 9 верас.; З`езду партыi: [Верш] // Вiцеб. рабочы. 24 лют.; Гомел. прауда. 24 лют.; Наш Мiнск: [Верш] // Вiцеб. рабочы. 10 снеж.; З`езду партыi: [Верш] // Вяч. Мiнск. 3 сак.; «Адкуль сыплецца звон той бясконцы…»; «Я не быу у Нью-Йорку i у Парыжы…»; Капiтан Гастэла: [Вершы] // Там жа. 11 жн.; Добры госць: [Верш] // Там жа. 31 снеж.; Камунiсты: [Верш] // Гродн. правда. 27 марта; «За жыцце, за мiр,за росквiт…»:[Верш] // Звязда. 28 сак.; Новы дзень: [Верш] // Вiцеб. рабочы. 30 крас.; ЛIМ. 30 крас.; Вялiкi хлеб // ЛIМ. 6 жн.; Ленiнскай партыi: [Верш] // Мiн. прауда. 21 студз.; Поступ эпохi // Настаун. газ. 1 мая; Б`юць куранты: [Верш] // Сел. газ. 1 янв. 1977. Дома: [Верш] // Дзень добры, мама! Мн.; Адна з вяршынь культуры: Да 100-годдзя з дня нараджэння А. Упiта // Беларусь. N 12; Не таварыш i не брат: [Верш] // Вожык. N 13; Абагнау…: [Верш] // Там жа. N 19; Песня пра каханне: [Верш] // Работнiца i сялянка. N 6; Па шляхах жыцця: Да 60-годдзя з дня нараджэння М. Калачынскага // Звязда. 12 студз.; Старонкi мужнасцi: [Рэц. на кн.: Хiмiчоу I. У барацьбе i трывозе. Мн., 1977] // Там жа.22 мая; Радасная ява // Там жа. 11 лiстап.; Наша Канстытуцыя: [Верш] // Там жа. 1 снеж.; Здравствуй книжка — верный друг, источник знаний // Зорька. 25 марта; Песня карчагiнцау: [Верш] // Мiн. прауда. 13 крас.; Малады рабочы:[Верш] // Там жа. 29 лiп.; Закон шчасця народнага // Там жа. 23 кастр.; Рэвалюцыя дала нам сiлы: [Верш] // Там жа. 11 лiстап.; Шляхам росквiту // Настаун. газ. 1 студз.; Дарога, закалыханая жытам: [Рэц. на кн.: Танк М. Дарога, закалыханая жытам. Мн., 1976] // Там жа. 20 крас.; Па дарозе у Шушанскае: [Апавяданне] // Там жа. 11 мая; Слову — крылы // Там жа. 9 лiп.; Прысяга Радзiме // Там жа.20 жн.; Шлях да творчасцi // Чырв. змена. 4 снеж. 1978. Веснавое: [Верш] // Дзень паэзii-78. Мн.; Прачытайце пра герояу: [Верш] // Вожык. N 4; Маладая вясна:[Верш] // Там жа. N 9; Шчырая размова:[Верш] // Там жа. N 12; Дняпро: [Верш] // Вяселка. N 5; У грыбах: [Верш] // Там жа. N 8; Жодзiнскiя велiканы: [Верш] // Вяч. Мiнск. 30 сак.; Жыцця жывы струмень…: [Рэц. на кн.: Лось Е.Лiрыка. Мн., 1977] // Звязда. 16 лют.; Капiтан Гастэла; Два шчасцi:[Вершы] // Там жа. 9 снеж.; Вам строить будущее // Зорька. 21 апр.; Паслухай, Цiхi акiян…:[Верш] // Мiн. прауда. 24 чэрв.; Добры дзень, Першамай!: [Верш] // Наст. газ. 29 крас.; Генiй // Там жа.9 верас.; Звонкае слова паэта // Там жа. 13 снеж. 1979. Святы нашай вясны // Беларусь. N 5; У дзiцячымсадзе: [Верш] // Вяселка. N 1; Лес пiсьменнiка i яго герояу: [Рэц. на кн.: Розанов И. Творчество А. П. Гайдара. Мн., 1979] // Вяч. Мiнск.8 чэрв.; Б`юць куранты: [Верш] // Гомел. прауда. 1 студз.; Люблю i ненавiджу: [Урывак з рамана] // Там жа. 31 лiп.; Голас мужны i добры // Звязда. 11 студз.; З салдацкага сшытка: [Вершы] // Там жа. 9 чэрв.; Партызанскi лагер: [Старонкi з рукапiсу] // Там жа. 29 верас.; Нет ничего дороже // Зорька.14 дек.; Камсамолу:[Верш] // Мiн. прауда.6 студз.; За Беларусь; Дзе курган высокi лег: [Вершы] // Там жа. 17 кастр.; Кастрычнiцкi шлях: [Верш] // Настаун. газ. 24 студз.; Крытык i далягляды жыцця: Да 60-годдзя з дня нараджэння Р.В.Шкрабы // Там жа. 17 сак.; Размова аб паэзii // Там жа. 11 жн.; Песня карчагiнцау: [Верш] // Там жа. 29 верас.; Вяршыня гуманiзму: [Нататкi] // Там жа. 6 кастр.; Мая Радзiма: [Верш] // Там жа. 6 лiстап.; Сокалы — сакаляты: [Урыукi з аповесцi] //Пiянер Беларусi. 1, 8, 15, 29 сак.,5, 9, 17, 24 мая 1980. Нявольнiкi Буян-возера: [Урывак з аповесцi] // Бярозка. N 1, 2; Iль`iч: [Верш] // Вяселка.N 4; Па дарозе у Шушанскае:[Апавяданне] // Работнiца i сялянка. N 4; Пiсьменнiкi да чытачоу // Звязда. 5 крас.; Аб паэтычным дзярзаннi // Настаун. газ. 17 снеж.; Не таваыш i не брат: [Верш] // Нiва. 17 лют. 1981. Камунiсты: [Верш] // Мiн. прауда. 27 сак.; Перад навальнiцай:[Апавяданне] // Настаун. газ. 22 крас.; Шукаць свае слова, свой вобраз // Там жа. 28 лiстап. 1982. Жураулiны вострау: [Урывак з аповесцi.] // Бярозка. N3; Юбiлейнае; «Нашы з табой думы…»: [Верш] // Вожык. N 5; Камсамолу: [Верш] // Вяселка.N 3; Канчалася ноч…:[Урывак з рамана] // Звязда.12 сак.; Вернасць партыi: [Верш] // Хлеб рэспублiкi // ЛIМ. 8 кастр.; Гiмн мужнасцi народа: [Верш] // Настаун. газ. 3 лiстап.; Паэтычная непауторнасць // Там жа. 4 снеж. 1983. Шлях адкрыты: [Апавяданне] // Вяснянка. Мн.; Выдатны пiсьменнiк — цiкавы чалавек // Бярозка. N 5; Быць блакiтнай планеце! // Звязда. 6 лiстап.; Журавлиный остров: [Отрывок из пов.] // Зорька. 9, 16 дек.; Жыцця запавет; Лагойская зямля; Нарач: [Вершы] // ЛIМ. 20 верас.; Наш Мiнск: [Верш] // Мiн. прауда. 28 студз.; Два шчасцi: [Верш] // Там жа. 8 лiп.; З любоую да дзяцей: [Рэц. на кн.: Прануза П. Фарбы восенi. Мн., 1982] // Настаун. газ. 2 лют.; Жыццевае i казачнае: [Рэц. на кн.: Лукша В. Крылаты цэх. Мн., 1982] // Там жа. 21 мая; Прауда жыцця // Там жа. 29 чэрв.; Размова з Уладзiмiрам Маякоускiм: [Верш] // Там жа. 16 лiп. 1984. Пераправа: [Верш] // За цябе, Радзiма! Мн.; У Беларусь; Заходнi напрамак: [Вершы] // Беларусь. N 6; Кнiга Iльiча: [Верш] // Бярозка. N4; Прызнанне: [Верш] // Гомел.прауда.24 лiп.; Сустрэча [Верш] // Там жа. 21 верас.; Высокi дзень краiны // Звязда. 5 сак.; С улыбкой и всерьез: [Рэц. на кн.: Коршуков Е. Бомба во ржи. Мн., 1983] // Знама юности. 18 янв.; Курган Славы: [Верш] // Мiн. прауда. 9 мая; З увагай да чалавека: [Да 60-годдзя з дня нараджэння А.Капусцiна] // Настаун. газ. 18 лют.; Подзвiгу вечны агонь: [Верш] //Там жа. 9 мая. 1985. Дзед Талаш: [Верш] // Партызаны, партызаны…Мн.; Хмара; Дума пра хлеб: [Вершы] // Бярозка. N 8; Хлеб: [Верш] // Вiцеб. рабочы. 10 снеж.; Дума пра хлеб: [Верш] // Сел. газ. 11 авг. 1986. Наперад; Пераправа; На роуным шляху; На полi: [Вершы] // Песнi змагання. Мн. 1992. Як я класiка правiу: [Успамiны] // Настаун. газ. 21 сак. Об авторе (библиография): Гамолка Мiкола // Беларускiя пiсьменнiкi: Бiябiблiягр. слоўнiк. У 6 т. Т. 2 / Iн-т лiт. iмя. Я. Купалы АН РБ, Беларус. Энцыкл.; Пад рэд. А. В. Мальдзiса; Рэдкал.: I. Э. Багдановiч i iнш. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 103 — 104. Гамолка Мікола // Генаш, В. С. Літаратурная Гомельшчына / В. С. Генаш, В. І. Смыкоўская. — Гомель, 1991. — С. 59 — 61. На белорусском языке: Бечык В. Лiрыка травеня: [Крытычныя нататкi] // ЛіМ. 1978. 2 чэрв.; Гнiламедаў У. «Планаў у мяне шмат» // Настаўн. газ. 1982. 10 сак.; Яго ж. Iдзе сваей дарогай // ЛіМ. 1992. 12 сак.; Гурэвiч Э.Беларуская дзiцячая лiтаратура (1917-1967). Мн., 1979. С. 219, 227-229; Данiленка М. Глыбокае веданне жыцця // Гомел. праўда. 1982. 10 сак.; Яго ж. У росквiце творчых сiл // Там жа. 1972. 10 сак.; Есьман I. Паказ пiянерскай арганiзацыi ў беларускай дзiцячай лiтаратуры // Полымя. 1952. N 8; Казоўская Ф. Разведка космасу i… жанру // Настаўн. газ. 1963. 5 мая; Капусцiн А. Вытокi песнi — на Палессi // Чырв. змена. 1982. 11 сак.; Кiрэенка К. Паэзiя працы i мiру // ЛіМ. 1951. 29 крас.; Краўчанка У. Клапацiцца аб дзiцячай лiтаратуры // Настаўн. газ. 1958. 28 лют.; Кудраўцаў I. Маладыя таленты // Мiн. праўда. 1951.2 лют.; Маркава Ф. Па старонках «Бярозкi» // Настаўн. газ. 1947.25 верас.; Марцiновiч А. На дарогах жыцця // Вяч. Мiнск. 1982. 11 сак.; Мiколу Гамолку — 50 гадоў // ЛіМ. 1972. 10 сак.; Мiколу Гамолку — 60 гадоў // Там жа. 1982. 12 сак.; Мухiна З. Крылы нельга звязаць // Гомел. праўда. 1963.20 верас.; Панчанка П. Марудная перабудова: Агляд паэзii часопiса «Полымя» // ЛіМ. 1948. 14 жн.; Пiсьменнiкi Савецкай Беларусi: Кароткi даведнiк. Мн., 1981; Прануза П. Слова пра сябра // Мiн. праўда. 1982. 11 сак.; Пятровiч С. Старт у касмiчную тэматыку // Мiн.праўда. 1963. 29 мая; Разанаў I. Клопат аб праўдзе жыцця // Гамолка М. Выбр. тв.: У 2 т. Мн., 1982, Т. 1; Яго ж. Не толькi для дзяцей // Мiн. праўда. 1984. 12 кастр.; Салееў В. Касмiчнае ў жыццi i на сцэне // Чырв.змена. 1963. 1 чэрв.; Тарасевiч Г. «Бiтва ў космасе» // Звязда. 1963. 31 лiп.; Феранц В. Час сталасцi // Новае Палессе. 1992. 10 сак.; Фомчанка А. Крэпасць не здаецца // Вяч. Мiнск. 1984. 28 вер.; Хорсун С. Напiсана сэрцам // Настаўн.газ. 1984. 15 верас.; Шкраба Р. Малому чытачу — вялiкую лiтаратуру // Шкраба Р. Сiла слова. Мн., 1958; Яфiмава М. Пра незабыўнае // ЛіМ. 1974. 19 кастр. *** https://fantlab.ru/work246993 этой повести посвящён небольшой абзац на с. 75 в https://fantlab.ru/edition215543
|
| | |
| Статья написана 3 июня 2019 г. 11:17 |
Дыялог паміж пісьменнікам і аўдыторыяй традыцыйна наладжаны па схеме «твор – чытач», што мае аб’ектыўны характар: асоба пісьменніка часцей за ўсё схавана за «вобразам аўтара».
Аднак для поўнага пранікнення ў «вобраз аўтара» недастаткова прачытаць твор, неабходна ўлічыць і ўсе экстралінгвістычныя фактары, ідэйную і грамадзянскую пазіцыю аўтара, што выяўляецца ў большай ступені праз адкрыты дыялог пісьменніка і чытача, мажлівасць якога забяспечваюць сродкі масавай інфармацыі, ператвараючыся ў пэўную платформу для папулярызацыі, актуалізацыі мастацкай літаратуры і ідэйных пазіцый аўтара. Найбольш дзейсная платформа ў гэтых адносінах – аўдыёвізуальная, паколькі пры дапамозе сваіх вобразна-выяўленчых сродкаў яна дазваляе арганізаваць дыялог адкрыта, без пасрэдніцтва чытацкіх інтэрпрэтацый. Дзейнасць пісьменнікаў на радыё ніколі не была прадметам асобнага навуковага даследавання, а гэта цікавая старонка гісторыі беларускай радыёжурналістыкі і літаратуры, якая заслугоўвае ўвагі. У гісторыі радыёжурналістыкі былі перыяды, калі слова пісьменніка мела надзвычайную вагу і вялікую сілу ўздзеяння. Найбольш паказальнымі ў гэтым сэнсе можна лічыць гады Вялікай Айчыннай вайны, калі фарміравалася беларуская патрыятычная публіцыстыка, у першую чаргу дзякуючы таму, што ў рэдакцыі да мікрафона прыйшлі працаваць вопытныя пісьменнікі і публіцысты, якія добра валодалі словам. Не менш паказальныя і 1950–1960-я гг., яны ўвайшлі ў гісторыю літаратуры як перыяд дэмакратычнага абнаўлення грамадства (1956–1965), а ў гісторыю журналістыкі як перыяд стварэння сістэмы сродкаў масавай інфармацыі ў Беларусі (гл. Слука, 146). Менавіта гэты адрэзак часу і стаў прадметам навуковага асэнсавання і аналізу ў дадзеным артыкуле, мэта якога – сістэматызаваць шматлікія факты ўдзелу пісьменніка ў радыёэфіры, прасачыць, наколькі праблема запатрабаванасці пісьменніцкага слова на радыё звязана з пэўным гістарычным перыядам. У якасці эмпірычнага матэрыялу выкарыстаны сцэнарыі тагачасных праграм, якія захаваліся ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь (далей – НАРБ). Метадалагічнай асновай артыкула з’яўляюцца агульнанавуковыя прынцыпы гістарызму і дыялектыкі, якія разглядаюць з’явы ў іх узаемасувязі і ўзаемаабумоўленасці, сучасныя і гістарычныя канцэпцыі тэорыі і практыкі радыёжурналістыкі і літаратуры. Перш чым звярнуцца непасрэдна да пісьменніцкіх радыёвыступленняў, узгадаем, што адбывалася ў грамадстве пасля заканчэння Другой сусветнай вайны. У першае пасляваеннае дзесяцігоддзе (1945–1955) для журналістыкі і літаратуры быў характэрны аднаўленчы пафас, абумоўлены, па-першае, выхадам з полымя вайны, а падругое, доўгачаканым мірным працоўным жыццём. Драматычнае сутыкненне падзей XX ст., жыццёвы выбар і трыванне чалавека ў небывала паскораным часе са свайго боку запатрабавалі мастацка-дакументальныя разнавіднасці літаратуры. З асаблівай непазбежнасцю выявілася тэндэнцыя да мастацкага дакументалізму. 1956 г. распачаў перыяд, які пад корань падсякаў дэспатычны культ асобы, арыентаваў на шлях гаспадарчых рэформ, на пацяпленне агульнага грамадскага клімату, выклікаў свежыя дэмакратычныя павевы, сцвярджаў самакаштоўнасць чалавечай асобы. Паступова ў беларускай літаратуры, публіцыстыцы назіраўся адыход ад звычайнай ілюстрацыйнасці, схематызму, лакіроўкі і набліжэнне яе да сапраўднага жыцця. На першы план выйшлі найбольш рухомыя аператыўныя жанры (у прыватнасці, нарыс), з дапамогай якіх пісьменнікі, публіцысты мелі магчымасць своечасова рэагаваць на перамены ў грамадскім жыцці, абапіраючыся на рэальныя факты, а гэта ў перыяд праўдашукальніцтва было вельмі актуальным. Своеасаблівай трыбунай для аператыўнага рэагавання на карэнную перабудову ва ўсіх сферах грамадска-сацыяльнага жыцця стала радыё. Творчыя магчымасці пісьменнікаў асабліва плённа выкарыстоўваліся ў праграмах Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычнага вяшчання Беларускага радыё. Нягледзячы на тое, што «вецер перамен» ужо змяніў курс развіцця грамадства (асабліва пасля XX з’езда партыі), літаратура, мастацтва, журналістыка, прывучаныя да ілюстравання афіцыйных дакументаў, да ўслаўлення савецкай явы, пэўны час працягвалі развівацца па інерцыі: арганізоўваліся ўрачыстыя з’езды, дэкады, тыдні, сустрэчы з заклікамі славіць камуністычнае будаўніцтва, партыю, чалавека пярэдняга краю (гл. Гісторыя беларускай літаратуры… 2002, 143). Афі- Журналістыка 65 цыйная палітыка ў адносінах да літаратуры і мастацтва ў многім заставалася ранейшай, заснаванай на жорсткіх канонах сацыялістычнага рэалізму – класавасці, партыйнасці, паказе жыцця ў ілюзорнай гістарычнай перспектыве. Практычна ўсе пісьменніцкія выступленні ў друку, па радыё ў гэты перыяд былі абумоўлены перш за ўсё пэўнымі гістарычнымі, партыйнымі падзеямі. Многія цыклы праграм прысвячаліся з’ездам партыі або гадавіне сацыялістычнага будаўніцтва. Радыйны мікрафон сапраўды ператвараўся ў трыбуну, адкрытую не толькі для журналістаў, але і для пісьменнікаў. Больш таго, менавіта на пісьменнікаў і рабілася стаўка, пра што сведчаць наступныя дакументы. У справаздачнай даведцы (1958) аб рабоце Галоўнай рэдакцыі літаратурнадраматычнага вяшчання ў сувязі з падрыхтоўкай да 40-годдзя БССР напісана: «Пасля справаздачы рэдакцыі на Камітэце прайшло тры с палавінай месяцы. Нам было паказана, што рэдакцыя працуе без дастатковай творчай сувязі з пісьменнікамі і другімі аўтарамі. < … > Супрацоўнікі рэдакцыі ўлічылі гэтыя заўвагі і, нягледзячы на тое, што летні перыяд быў дастаткова цяжкім, таму што пісьменнікі ў большасці сваёй адсутнічалі, прыцягнулі да работы значную колькасць аўтараў. < … > Рэдакцыя значна пашырыла свой аўтарскі актыў. Ля мікрафона выступіла значная колькасць маладых пісьменнікаў. Так рэдакцыя паказала работу і творчыя планы літаратурных аб’яднанняў Магілёва, Гродна, Брэста, Гомеля» (НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 155, с. 37). І пазней у дакладной да сакратара ЦК Кампартыі Беларусі таварыша Т.С. Гарбунова «Аб асвятленні па радыё і тэлебачанні падрыхтоўкі да 40-годдзя БССР» чытаем: «Па літаратурнадраматычным вяшчанні звернута сур’ёзная ўвага на шырокае прыцягненне да радыёперадач новых аўтараў і асабліва беларускіх пісьменнікаў. За гэты час пісьменнікі Краўчанка, Кулакоўскі, Панчанка, Пестрак, Паслядовіч, Гілевіч, Карпаў, Няхай прынялі ўдзел у перадачах, прысвечаных поспехам беларускага народа і перспектывам развіцця сельскай гаспадаркі рэспублікі ў свеце рашэнняў лютаўскага Пленума ЦК КПСС і сесіі Вярхоўнага Савета СССР. З красавіка месяца ўведзены новыя віды радыёперадач: “Трыбуна пісьменніка” (публіцыстычныя выступленні пісьменнікаў), “Новае на клубнай сцэне” (аб літаратурнай і тэатральнай дзейнасці калектываў мастацкай самадзейнасці) і “Літаратурная радыёвіктарына”» (Там жа, 73). З гэтых дакументаў бачна, што пытанню супрацоўніцтва пісьменнікаў з радыё надавалася вялікае значэнне. Як адзначалася раней, многія выступленні пісьменнікаў былі прымеркаваны да пэўных дат, падзей у гісторыі краіны, партыі. Так, напрыклад, падчас падрыхтоўкі да выбараў у Вярхоўны Савет СССР (1958) у планах перадач Камітэта па радыёвяшчанні і тэлебачанні (гл. НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 155, с. 86) значацца выступленні пісьменнікаў і паэтаў «З думай аб Радзіме», выступленні беларускіх паэтаў з новымі вершамі, прысвечанымі Савецкай Канстытуцыі. У каляндарных планах часта прапісваліся нават канкрэтныя даты і прозвішчы: да 40-годдзя КПБ і БССР (гл. НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 156, с. 1) Янку Брылю неабходна было ў снежні зрабіць нарыс «У Забалоцці днее», Піліп Пестрак павінен быў выступіць з прамовай «У адзінай дзяржаве», а Тарас Хадкевіч – з прамовай «Партыя – натхніцель нашых перамог». Пісьменніцкія выступленні заўсёды былі запатрабаванымі ў гадавіну Перамогі, да юбілеяў Леніна, да Дня Касманаўтыкі, да чарговага камуністычнага суботніка і г. д. У выступленні намесніка старшыні Саюза пісьменнікаў Беларусі Міхася Калачынскага ад 24 красавіка 1959 г. вельмі дакладна прапісаны ўсе тыя задачы, якія былі пастаўлены партыяй перад пісьменнікамі, што, у сваю чаргу, растлумачвае ўсе згаданыя «каляндарныя планы», справаздачы і г. д. Асноўная думка выступлення, што «пісьменнік – гэта вочы і вушы свайго часу» (НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 274, с. 75). А паколькі адна з адметных рыс часу – гэта насычанасць самымі рознымі падзеямі, якія хутка нараджаюцца, мяняюцца, як у калейдаскопе, быццам засланяючы адна другую, то галоўная задача літаратуры – быць люстрам сучасных падзей: Нельга, напрыклад, быць удзельнікам новабудоўлі, а пісаць зусім аб іншым, аб далёкім мінулым. Выключэнне можа быць толькі для тых людзей, якія засталіся значнай вехай у гісторыі, вучаць маладое пакаленне рэвалюцыйнаму гераізму. Цікава, што не творчае натхненне, не асабісты інтарэс аўтара да той ці іншай тэмы павінен быў скіроўваць яго да напісання мастацкага твора, а сямігадовы план: Давайце возьмем сямігадовы план Беларусі і паглядзім, якія новабудоўлі, прамысловыя аб’екты маюць найбольшае значэнне для краіны, дзе найбольш поўна можа праявіцца характар савецкага чалавека. < … > Мінулае і сучаснае раёна – гэта кантрасты, гэта невычэрпны вір вобразаў для літаратара (Там жа, 77). З гэтай нагоды Праўленне Саюза пісьменнікаў БССР вырашыла скласці творчыя брыгады, у якія павінны былі ўвайсці празаікі, паэты, драматургі, крытыкі, што паехалі б разам да будаўнікоў, паглядзелі, што ў іх ёсць цікавага, наведалі новыя прамысловыя прадпрыемствы, калгасныя гаспадаркі, асаблівую ўвагу звяртаючы на тыя змены, якія адбываюцца ў вёсцы ў сувязі з рэарганізацыяй МТС і далейшым развіццём калгаснага ладу; на «пераробку» псіхалогіі працаўнікоў зямлі, бо новыя матэрыяльныя абставіны натуральна змяняюць свядомасць, светапогляд людзей. Такі эксперымент Міхась Калачынскі называе разведкай будучых вялікіх тэм (Там жа, 80). У рамках дадзенай тэмы вельмі важным падаецца Веснік БДУ. Сер. 4. 2010. № 2 66 думка пісьменніка наконт таго, як данесці гэта да аўдыторыі: Варта падумаць, як аператыўна данесці наша слова да сучаснікаў. Раней былі зборнікі нарысаў, апавяданняў. Можа вярнуць? У часопісах «Полымя», «Беларусь», «Маладосць» неабходна завесці пастаянныя раздзелы «На будоўлях сямігодкі», «Людзі сямігодкі». <…> Вялікія магчымасці ў радыё і тэлебачання. Якая гэта трыбуна для пісьменніка! Трэба завесці такое правіла: нарысы аб людзях сямігодкі хоць бы раз у тыдзень перадаваць па рэспубліканскім радыё. Акрамя таго, кожны пісьменнік, вярнуўшыся з паездкі, павінен ісці да мікрафона, да аб’ектыва тэлекамеры, падзяліцца сваімі ўражаннямі, расказаць, што пачуў і пабачыў у жыцці, прачытаць новы верш, бо людзі заўсёды чакаюць нашага жывога слова (Там жа, 82). Гэтыя словы намесніка старшыні Саюза пісьменнікаў БССР растлумачваюць у поўнай меры матывы з’яўлення пісьменнікаў перад мікрафонам з тэмамі, якія, на першы погляд, былі далёкімі ад іх кампетэнцыі. Але, з другога боку, калі падыходзіць да літаратуры як да чалавеказнаўства, а да напісання мастацкага твора як да пастаяннага маніторынгу жыццёвых сітуацый, характараў, якія пазней могуць стаць асновай для будучага твора, тады гэтыя словы ўяўляюцца вельмі арганічнымі і не выклікаюць скептыцызму. Акрамя таго, у жыцці адбываліся ўжо незваротныя змены, і як бы не стараліся ідэолагі партыі вярнуць літаратуру на ранейшыя шляхі ілюстрацыйнасці, гэта ўжо зрабіць было цяжка. Больш таго, радыё, у прыватнасці тыя самыя справаздачныя рэйды, дапамагала пісьменнікам наблізіцца да сапраўднага жыцця народа, пазнаёміцца са сваім героем і аператыўна вобразна пра яго расказаць, што ў сваю чаргу ўзмацняла гуманістычны пачатак радыёпраграм. Адной з перадач, што даносіла да сучасніка слова пісьменніка, стала праграма «Трыбуна пісьменніка» (на мікрафонных папках часцей за ўсё сустракаецца назва «Трыбуна пісьменніка і журналіста». – А. Б.), якая выходзіла ў 1950–1970 гг. з рознай перыядычнасцю і прадстаўляла сабой радыёвыступленне па пэўнай, загадзя акрэсленай тэме. Хронаметраж – 10–15 хвілін. Тэмы часцей за ўсё тычыліся агульнаграмадскіх праблем. Так, у сакавіку 1958 г. пісьменнік Макар Паслядовіч выступіў з прамовай, прысвечанай рашэнням лютаўскага Пленума ЦК, закрануў праблему рэарганізацыі машынна-трактарных станцый (гл. НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 202, с. 165). Выступленне «Год вялікіх здзяйсненняў» (29 снежня 1959 г.) аднаго са старэйшых беларускіх пісьменнікаў Міхася Лынькова было своеасаблівым падвядзеннем вынікаў таго, што было зроблена ў мінулым годзе, аўтар згадаў усе «перамогі» савецкага ладу жыцця: паспяховы пачатак сямігодкі, высокія паказчыкі ў прамысловасці і сельскай гаспадарцы, гарманічнае развіццё савецкай дэмакратыі, барацьба за мір ва ўсім свеце (НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 277, с. 200). У цэнтры ўвагі выступлення «У абарону зялёнага друга» Тараса Хадкевіча ў красавіку 1960 г. (НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 355, с. 63) стала праблема клапатлівых адносін да лясных багаццяў, ашчадная планавая эксплуатацыя. Яшчэ адна праграма, актыўны ўдзел у якой прымалі пісьменнікі, – «Пісьменнікі перад мікрафонам». Выходзіла з рознай нагоды: выданне новай кнігі («Аб новых кнігах»), адказ на існаванне якой-небудзь праблемы або проста творчая сустрэча пісьменніка са сваімі чытачамі; адпаведна пасля агульнай назвы канкрэтызавалася тэма. Так, у лютым 1958 г. Алесь Зарыцкі падзяліўся са слухачамі думкамі пра сваю новую кнігу «Паэмы» (НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 202, с. 26). У тым жа лютым 1958 г. у рамках гэтай праграмы адбылася сустрэча пісьменнікаў-воінаў са сваёй аўдыторыяй, праграма атрымала назву «Пісьменніківоіны перад мікрафонам», выступілі ўдзельнікі літаратурнага аб’яднання, якое існавала пры рэдакцыі газеты «Во славу Родины», прачыталі свае творы, падзякавалі старэйшым беларускім пісьменнікам – І. Мележу, А. Кулакоўскаму – за дапамогу, якую тыя аказваюць маладым аўтарам (НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 201, с. 164). Журналістыка 67 такіх чацвёра… // З аўтобуса злазім разам: – Старобінцы? // – Не! Шахцёры! (НАРБ, адз. зах. 277, с. 77). Інфармацыйнай падставай для з’яўлення пісьменніка каля мікрафона былі не толькі падзеі дзяржаўнага маштабу, але і тыя, якія тычыліся непасрэдна літаратуры. Многія праграмы, прысвечаныя пытанням літаратуры, часцей за ўсё аб’ядноўвала назва «літаратурная перадача», а пасля тэма канкрэтызавалася. Так, напрыклад, у студзені 1958 г. у эфір выйшла «Літаратурная перадача для моладзі», аўтарам якой стаў вядомы пісьменнік-франтавік Аляксей Кулакоўскі, які на той момант быў галоўным рэдактарам часопіса «Маладосць» і ў эфіры прадстаўляў першы нумар свайго выдання, распавядаў пра аўтараў, сярод якіх – слесар-зборшчык завода, даярка, інжынер-геолаг (НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 201, с. 48). Пад агульнай назвай «літаратурная перадача» выходзілі ў эфір і «Расказы аб бачаным», якія ўяўлялі сабой агучаныя аўтарам падарожныя нататкі, уражанні ад пэўных вандровак, часцей за ўсё замежных. Так, у красавіку 1958 г. сваімі ўражаннямі ад паездкі ў Пекін на працягу паўгадзіны са слухачамі дзяліўся Максім Танк (гл. НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 203, с. 26). Пісьменнік быў у Пекіне падчас святкавання восьмай гадавіны абвяшчэння КНР. Пад уздзеяннем паездкі паэт напісаў некалькі новых вершаў, некаторыя з якіх агучыў у эфіры («Ля варот Цяньаньмынь», «Ван Суй», «Мост вечнага спакою», «Белы конь», «Вялікая Кітайская сцяна»). Як правіла, напярэдадні пісьменніцкіх з’ездаў таксама выходзілі літаратурныя перадачы, у якіх падводзіліся пэўныя вынікі. Пасля пісьменніцкага з’езда абавязковай была і аглядная праграма, як прайшоў з’езд, якія рашэнні былі прыняты. Часам пад назвай «літаратурная перадача» «літаратурным» быў толькі аўтар, пісьменнік, а тэма тычылася агульнаграмадзянскіх пытанняў. Так, напрыклад, у сакавіку 1959 г. у эфіры прагучала літаратурная перадача «Вясна сямігодкі» (прымеркаваная да прапаганды рашэнняў XXI з’езда), аўтарам якой стаў Антон Бялевіч. Атрымалася вельмі лірычнае, насычанае метафарамі выступленне. Аўтар пачынае з сімвала вясны – шпака, які засвістаў на сяле і стаў прадвеснікам добрых перамен. Вясна прыродная супастаўляецца з «вясной камунізма»: Вясна першага года сямігодкі ўздыме ў неба песняроў поля – жаваранкаў. Паклічуць яны плугароў і сейбітаў на калгасныя разлогі (НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 273, с. 288). Галоўны пасыл гэтага выступлення – услаўленне чалавека працы: Вельмі ж уляглі нашы людзі ў работу. І ў кузнях у нашых зранку звініць, і ў свірнах, і на фермах работа кіпіць (Там жа, 284). Антон Бялевіч звярнуўся і да негатыўных момантаў, выкрываючы нядбайнасць некаторых гаспадароў, як, напрыклад, брыгадзіра, які пакінуў балотны плуг на лузе зімаваць пад снегам, ці конюха, які прышыў спецыяльныя кішэні, каб насыпаць іх калгасным аўсом. Кульмінацыйнай фігурай у выступленні Антона Бялевіча стаў стары ляснік Астап Варывончык, які напачатку паўстае як сварлівы, скептычна настроены да перамен чалавек. Сустрэўшыся з лесніком праз пэўны час, аўтар не пазнаў старога, і ў яго сэрца ўздыхнула сонечная вясна свежыя сілы, штосьці новае, вясёлае, натхненае (Там жа, 293). Пісьменнік не хавае радасці ад таго, што разумныя думкі, новыя адносіны да зямлі, да гаспадаркі, да працы народжаны высокімі ідэямі мудрых, глыбокіх, гуманных дакументаў і рашэнняў XXI з’езда (Там жа, 293). Вядома, галоўная рэдакцыя літаратурна-драматычнага вяшчання не прамінала святкаванне пісьменніцкіх юбілеяў і вельмі дбайна да іх рыхтавалася. Так, да 90-годдзя з дня нараджэння Янкі Купалы планаваліся наступныя радыёмерапрыемствы (гл. НАРБ, ф. 871, воп. 4, адз. зах. 30, с. 38): выступленне М. Лынькова «Слова пра Янку Купалу», Р. Шкрабы «Уладар беларускай песні», С. Александровіча «Вязынка, калыска песняра», успаміны А. Бялевіча «Салаўіная дуброва паэзіі», А. Астрэйкі – «Дарогамі жыцця», нататкі татарскага пісьменніка А. Мухітдзінава «Купала на Волзе», перадача з калгаса імя Янкі Купалы, радыёкампазіцыі «Янка Купала – перакладчык», «Янка Купала і тэатр», запісы творчых сустрэч з музея Янкі Купалы і інш. Вялікай папулярнасцю ў згаданы перыяд карысталіся праграмы: «Наша радыёбібліятэка» (па кнігах мастацкай і дакументальнай прозы і паэзіі, якія выпускала выдавецтва «Мастацкая літаратура»), «Творчыя партрэты пісьменнікаў» (удзельнічалі, як правіла, самі пісьменнікі, крытыкі, гучалі лепшыя вершы, апавяданні, урыўкі з найбольш вядомых раманаў і аповесцей), радыёчасопіс «Паэзія» (больш за дзесяць гадоў быў у эфіры Беларускага радыё, звычайна адкрываўся вершамі аднаго паэта; існавала некалькі рубрык: «Мой любімы паэт», «З паэтычнай спадчыны», «Ідзе паэтычная змена», «З паэтычнай фанатэкі», «Новыя пераклады»; за паўгадзіны праграмы выходзіла 5–6 пісьменніцкіх выступленняў), «За рабочым сталом пісьменніка». Безумоўна, асноўнай платформай для арганізацыі дыялога паміж пісьменнікам і яго аўдыторыяй была Галоўная рэдакцыя літаратурнадраматычнага вяшчання, менавіта ў яе тэматычных планах часцей за ўсё сустракаліся пісьменніцкія прозвішчы. Тым не менш пісьменніцкае слова актыўна выкарыстоўвалі і дзіцячая рэдакцыя, і рэдакцыя «Апошніх паведамленняў», і рэдакцыя прапаганды. Эфектыўнай формай супрацоўніцтва пісьменнікаў з радыё стала прыцягненне іх да ўдзелу ў трансляцыях, рэпартажах, прысвечаных дэманст- Веснік БДУ. Сер. 4. 2010. № 2 68 рацыям працоўных (гадавіна Кастрычніцкай рэвалюцыі, свята Першага мая), за якія адказвала рэдакцыя «Апошніх паведамленняў». Побач з вопытнымі журналістамі, каментатарамі, дыктарамі Беларускага радыё каля мікрафона выступалі беларускія пісьменнікі. Гэтыя выступленні часцей за ўсё ўяўлялі сабой палымяны зварот ці своечасовы грамадзянскі верш. Так, падчас святкавання 1 Мая 1958 г. у паэта Кастуся Кірэенкі (гл. НАРБ, ф. 871, воп. 2, адз. зах. 172, с. 97) нарадзіліся наступныя радкі: Наша свята – наш Май // Назаўсёды запомніцца // Непаўторнай праменнасцю // Светлых дарог // Я люблю гэты дзень // Дзень, што песнямі поўніцца, // Што краіну да новых вядзе перамог. Многія аўтары, выкарыстоўваючы моц празаічнага слова, па-мастацку апісвалі тое, што адбывалася на вуліцах. Міхась Калачынскі: Усе зямныя фарбы зліліся сёння на цэнтральнай магістралі, па якой коціцца хваля народнага лікавання. Здаецца, гэта маладая вясна запаліла свае зыркія вясёлкі ў гонар першамайскага свята (НАРБ, ф. 871, воп. 4, адз. зах. 172, с. 99). Практыка ўдзелу пісьменнікаў у святочных трансляцыях працягвалася да 1980-х гг. І не толькі Першамай ці гадавіна рэвалюцыі станавіліся прадметам для каментарыяў. Так, некаторыя з пісьменнікаў прымалі ўдзел у цырымоніі закладкі мемарыяльнага комплексу «Хатынь», адкрыцці Кургана Славы. Літаратурныя праграмы дзіцячай рэдакцыі адрозніваліся большай дыялагічнасцю, жывасцю і прастатой мовы (улічвалася, вядома, мэтавая аўдыторыя); тым не менш пытанні, якія ўздымаліся падчас пісьменніцкіх выступленняў, былі не зусім дзіцячымі. Так, у красавіку 1963 г. пісьменнікі звярнуліся да дзіцячай аўдыторыі з тэмай «На новабудоўлях рэспублікі» (гл. НАРБ, ф. 871, воп. 4, адз. 618, с. 29). У праграме прынялі ўдзел Л. Арабей, У. Нядзведскі, У. Дадзіёмаў, С. Грахоўскі. Кожны з аўтараў расказваў пра свой аб’ект падарожжа, даступна і без залішніх лічбаў, фактаў. Папулярнай перадачай дзіцячай рэдакцыі надоўга стала праграма «Аб кнізе, якая яшчэ ў чарнільніцы», яна дазваляла пісьменніку наладзіць прамы дыялог са сваім маленькім чытачом. Гасцямі станавіліся пісьменнікі і паэты, што пісалі для дзяцей. Напрыклад, у эфіры 17 чэрвеня 1963 г. пабывалі Артур Вольскі, Мікола Гамолка, Эдзі Агняцвет, Ядвіга Бяганская (гл. НАРБ, ф. 871, воп. 4, адз. зах. 725, с. 88). А. Вольскі прачытаў дзецям некалькі вершаў са сваёй новай кнігі «Куды плывуць караблікі»; М. Гамолка расказаў маленькім слухачам, што апошнія некалькі гадоў працаваў над творам аб асваенні космасу (навукова-фантастычны раман «Шосты акіян», п’еса «Бітва ў космасе»), а зараз на яго пісьмовым стале – рукапіс новага рамана «Сокалы-сакаляняты» пра гераічныя ўчынкі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Акрамя гэтай праграмы існаваў шэраг іншых літаратурных праграм, якія рыхтаваліся дзіцячай рэдакцыяй: «Да вас новая кніжка ідзе», «На рабочым стале пісьменніка», «Сустрэча з тымі, хто піша кнігі», «Беларускія пісьменнікі – дзецям», «Слова маюць маладыя пісьменнікі» і інш. Такім чынам, прааналізаваўшы ўдзел пісьменнікаў у радыёпраграмах пасляваенных дзесяцігоддзяў, трэба адзначыць, што гэты ўдзел, папершае, быў невыпадковым і вельмі арганічным, паколькі адпавядаў агульнай тэндэнцыі, якая назіралася ў літаратуры, мастацтве, журналістыцы ў 1950–1960-я гг. і выяўлялася праз арыентацыю ўсіх формаў мастацтва на аператыўнае асвятленне працэсаў перабудовы ў краіне. Па-другое, нягледзячы на тое, што партыйныя нарады паранейшаму вызначалі рытм грамадскага жыцця, адметнасць гэтага перыяду ў тым, што вытворчагаспадарчыя праблемы і нават партыйна-савецкія пастановы і дырэктывы аналізаваліся праз канкрэтныя дзеянні савецкіх людзей у розных сферах жыцця, дзе праяўляліся самыя лепшыя рысы характару і паводзін кожнай асобы, калектыву і ў абагульненым выглядзе ўсяго грамадства. Беларускія пісьменнікі, публіцысты, дзеячы мастацтва былі ў пэўнай ступені тымі прарокамі, якія сваімі творамі ў перыядычным друку, каля мікрафона ўзбагачалі журналістыку вобразным і рэальным адлюстраваннем складанага жыцця. Пісьменнік выступаў актыўным суб’ектам радыёэфіру, станавіўся непасрэдным удзельнікам, а часам і арганізатарам радыёдыялога паміж сабой і аўдыторыяй: выкарыстоўваючы свае творчыя магчымасці, ён звяртаўся непасрэдна да слухача з новым творам ці адметнымі думкамі і развагамі па пэўнай праблеме. Гэта ў сваю чаргу актуалізавала грамадскі інтарэс да мастацкай літаратуры, павышала аўтарытэтнасць і прэстыж пісьменніцкай працы. ЛІТАРАТУРА Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя: У 4 т. Мн., 2002. Т. 3. Слука А . Г . Беларуская журналістыка: Вучэб. дапам.: У 3 ч. Мн., 2009. Ч. 3. Паступіў у рэдакцыю 04.04.10. Алена Аляксандраўна Беразоўская – старшы выкладчык кафедры тэлебачання і радыёвяшчання. https://elibrary.ru/item.asp?id=21812892&
|
| | |
| Статья написана 2 июня 2019 г. 17:11 |
Міцкевич та фантастика (Вікіпедія) Низку фантастичних, зокрема фентезійних, елементів містить найвідоміша книга Міцкевича «Пан Тадеуш». Проте безпосереднє відношення до наукової фантастики має його рукопис «Історія майбутнього» (пол.Historia przyszłości) — одне з піонерських досягнень європейської наукової фантастики. Автор, за наполяганням друзів, знищив рукописи, бо їх публікація могла на їх думку завдати шкоди польському договору. Як передбачали, твір являв собою дуже серйозне бачення майбутнього, що ішло врозріз від сучасної суспільно-політичної ситуації. Збереглися лише окремі фрагменти та кілька карт, що зберігаються в музеї Міцкевича в Парижі. *** Мицкевич как предвестник научной фантастики Антони Смушкевич в одной из первых польских монографий о научной фантастике показывает косвенное влияние неопубликованной « Истории будущего» Мицкевича на создание этого жанра. Работа никогда не была опубликована, и рукопись была потеряна; однако довольно много информации дают многочисленные заметки и письма, оставленные друзьям поэта. Энтони Эдвард Odyniec в письме Джулиан Корсак назвал историю будущего Дон Кихота своего времени [45] . Литературные ученые признают, что неопубликованные работы Мицкевича могут революционизировать мировую литературу [46] [47] [48] ; скорее всего, это опередило видения Жюля Верна , Герберта Джорджа Уэллса и Ежи Жулавского [46] [48] и даже превзошло их в научно-технических и социальных спекуляциях [46] . Мицкевич в письменной форме История будущего (некоторые фрагменты были написаны на французском языке ) была вдохновлена работами двух русских прозаиков: Яна Тадеуша Булхарина и Владимира Одоевского https://pl.wikipedia.org/wiki/Adam_Mickie... *** История будущего , фр. L'histoire d'avenir — неопубликованное, монументальное литературное произведение Адама Мицкевича , написанное автором в 1829 году в течение нескольких лет подряд во время его пребывания в Санкт-Петербурге , Дрездене и Париже . Период особенно интенсивной работы поэта над редактированием этой работы был 1834-1838. Рукописи последующих версий были утеряны или уничтожены, но определенную информацию о них предоставляют сохранившиеся записи и переписка друзей поэта. Антони Эдвард Одинец в письме к Юлиану Корсаку назвал историю будущего Дон Кихота своим временем [1],
Известно, что было создано семь версий Истории ... однако от них сохранилось лишь несколько карт (с 1833 и 1835) и многочисленные учетные записи из вторых рук. Адам Мицкевич по инициативе своих друзей последовательно подбрасывал, курил и выбрасывал новые рукописи, потому что он боялся, что их публикация повредит польскому делу, поскольку работа предсказывала очень серьезное видение будущего, расходящееся с тогдашней социально-политической ситуацией. Самый ранний, так называемый Санкт-Петербургская версия « Истории будущего» — утопический роман , который считается политической, научной и социальной фантазией и представляет собой видение рационалистического будущего . Последующие версии носят характер исторических договоров , журналистики или альтернативной истории с элементами юмора и гротеска , а последняя является антиутопическим романом . История ... это произведение, написанное частично Мицкевичем на польском языке , а частично — на Французский . В какой-то степени оно было вдохновлено чтением техничной утопии Яна Тадеуша Булхарина (« Сцена из частной жизни в 2028 году» , 1828), а позднее и работами Владимира Одоевского ( Косморама , 1840). Первая версия Мы знаем ее по информации, предоставленной другом поэта Антони Одынеца (он также получает название песни). Созданная в Петербурге в 1829 году, рукопись была утеряна. Написанная на французском языке, она представила фантазию о судьбе человечества — будущем триумфе технологий и моральном крахе Европы, а также о ее спасении женщин от китайского вторжения. Наблюдение за конкретными достижениями современной изобретательности и первые попытки технически воплощать жизнь в жизнь привели Мицкевича к созданию оригинальной картины будущего времени, в которой человек преодолеет время и пространство и установит межпланетную связь. Мир расширился из-за вступления Земли в отношения с планетами — но описания пришельцев Мицкевича не сохранились . Автор осознавал роль железнодорожного сообщения , поэтому его Европа покрыта густой сетью железных железных дорог, которая преображает фигуру мира . Благодаря огромным судам, пересекающим океаны и доставляющим товары в разные части света, будет создана международная торговая ярмарка . Мицкевич рассказывает о целых городах, домах и магазинах, построенных из железа на колесах, и несется по железным железным дорогам со всех сторон на ярмарку под Лиссабоном , где снова океан на гигантских кораблях приносит плоды из других частей света . Поэмы Архимеда появляются в прогнозе зеркал, установленных в огромных пространствах, таким образом, что огненные буквы, отраженные в первом в мгновение ока, отражаются в последнем . Благодаря этому стало возможным мгновенно передавать информацию в самые отдаленные уголки нашего земного шара. Небо висело гигантские телескопы , с помощью которых воздушные шары могут быть полностью земляной вид, и на земле , чтобы увидеть , что происходит на его спутников . Они были предоставлены Мицкевичем беспрецедентного расцветом технологии , и поэтому воздушные шары летать в воздухе , как журавль или гусь , который может достигать другие планеты, или инструменты , звук , с помощью которого сидит спокойно у камина в гостинице, вы можете слушать dawanych на концертах или лекцию уроков общедоступный . Автор также видел возможность создания самолета (более тяжелого, чем летательный аппарат с собственным двигателем): однажды это искусство можно усовершенствовать настолько, что паровой двигатель будет летать на своих крыльях без воздушного шара . Мицкевич показывает Европу, которая упала в будущем при китайском вторжении , но Запад спас женщин — они борцы завтрашнего дня . В двухпалатном польском парламенте они сидят в нижней палате , мужчины — в верхней палате . Героическая женщина-лидер, стоящая во главе женщин и молодежи, то есть тех частей общества, которые не потеряли своих чувств , преданности и героизма , выигрывает победоносную битву за Вислу . Работа Мицкевича — это не только утопический образ будущего, но и история. Представленное видение было взято с позиции вопросов, уже относящихся к прошлому. Рассказчик произносит свои проблемы в третьем веке третьего тысячелетия; он сам историк, а его работа историография . Начальная сюжетная ситуация приходится на 2000 год, две дальнейшие главы изображают картину 2100-2200 годов. Работа заканчивается описанием контактов людей с другими цивилизациями в космосе. Вторая версия Основанный в Париже и Дрездене, написанный на французском языке в 1831-1833 годах и предположительно сожженный в 1833 году, также упоминается как редакционный . Эта версия относится к журналистской фазе утопии Просвещения , повествование принимает форму историографического описания Вольтера . Автор показывает политическую ситуацию во Франции после свержения правления Луи-Филиппа . Европа перегружена революцией. Республиканцы попадают в тиски двух армий: монархической и федеративной (нечеловеческой в жестокости пролетариев , которые привели к расколу старой радикальной партии на реалистов и людей ). Во главе федерации стоят смелые лидеры: Дидко, Визат и Оправец, требующие отмены прав наследования и замены имен на номера.Поэтому было предложено заменить имена на числа, поскольку они ничего не выражают и поэтому их легко можно изменить. Таким образом, Франция, разделенная на десять серий, будет охватывать определенное количество граждан в каждой серии. Первый чиновник первой серии будет иметь номер 1, его подчиненные — номера 2, 3 и т. Д. У простых граждан не будет коэффициента. Такая система нанесла бы последний удар личной любви к себе и индивидуальности . Кровавые битвы заканчиваются убийством монархистов, а республиканцы имеют дело с пролетариями [2] . В этих прогнозах отчетливо видна значимость неизбежных политических и социальных изменений, которые увеличивают надежду на освобождение Польши, но также пугают последствиями спровоцированных стихий, эмоций, животных инстинктов человека. Третья версия Его существование подтверждается исключением из письма одному из редакторов, опубликованного на польском языке на польском паломничестве в 1933 году. Эта версия « Истории будущего» была написана во время написания Пана Тадеуша , это своего рода альтернативная история. Мицкевич преподносит ноябрьское восстание, завершившееся победой поляков. Польская армия, армия общеевропейской революции, идет с запада на восток, из Франции через Германию , Даугавпилс , Великий Новгород , чтобы уничтожить царскую Россию в конце XIX века и после победы над Окой создать Сибирскую республику. В 1899 году общий мир в Европе . Автор возвращается к предположениям будущего романа , рисуя несколько юмористическое видение будущей Польши на фоне новых социальных институтов и чудесных изобретений . Страна строит огромные здания, в общем, это монетаКостюшко , даже новый словарь создан, соответствующий новым потребностям и социальным отношениям (например: ватерлинии , Великий Бакаларц и т. Д.) [3] . В альтернативной истории, в которой провалилось ноябрьское восстание, Польша была поглощена Россией. Европа стонала при царе Иване. Все шло к худшему. Во Франции социальные институты существовали только для демонстрации и извне . Версия четвертая Он был создан после написания Пана Тадеуша в 1834-1835 годах, его также называют редакцией II . Рукопись была уничтожена автором, известно лишь, что эта версия захватывает будущее в свете победоносного бонапартизма . Пятая версия Отсюда и фрагмент, сохранившийся в автографе, который сейчас является собственностью музея Мицкевича в Париже . На самом деле это два фрагмента « Истории будущего» на французском языке, которые являются копиями двух отрывков из версий II и III, но образуют новую автономную литературную систему. Шестая версия Он был основан около 1842 года (рукопись была сожжена). Известен по рассказам Яна Сковацци, переданным Владиславу Мицкевичу . Что известно, так это то, что эта версия не берет мнимой истории , хотя она основана на рационалистических мотивациях. Версия седьмой Опубликовано в Авант-предложение Владислава Мицкевича в Melanges posthu-mes . Это импровизация о будущем в соответствии с историей Стефана Галензовского. Адам Мицкевич сделал это, когда на него повлиял тотализм, и он совершенно радикально изменил свое мнение с точки зрения технического прогресса и прогноза на будущее . Само заявление было создано как точная копия концепции города — Фаланстер Кароля Фурье, содержащийся в трактате Traile de Fassociation demestique et Agricole (1822). Мицкевич изучил учение святых-мононистовво время своего пребывания в России он более внимательно изучал его в Париже; это вызвало у него страх перед будущим, в котором человек потеряется в обществе, организованном педантичными и мелкими реформами. В сатирической импровизации поэт рассказывает о городе, накрытом крышей, как дом, и украшенном, как квартира, отапливаемым и освещенным, отрезанным от природы и капризов климата. За городом есть счастливый остров , лишенный благ цивилизации, но доступный лишь немногим [4] . Автор карикатура общество будущего процветания — изолированное от природы, по щадящей методике борьбы за существование уменьшались духовно , niewidujące даже луну и звездами, и отрезано от источника острых ощущений и впечатлений от самого ценной эстетики. В результате полемики с идеями святых-мионистов Мицкевич создал семена нового варианта антиутопии, хотя он не был одинок в своих размышлениях (Трактат Раскин , Мюссет , Эмерсон) Мицкевич как предшественник научной фантастики Работа, хотя и сохранилась только в небольших фрагментах и подержанных отчетах, указывает на уникальный пророческий смысл автора, который в первой половине девятнадцатого века предсказал огромный прогресс человечества в цивилизации. Мицкевич предсказал в истории будущего множество прорывных изобретений, таких как устройства для записи и передачи звука и изображения, самолеты , космические аппараты , волоконная оптика (идея передачи информации с помощью световых лучей, отражающихся от зеркал — зеркало Архимеда ), электронные системы учета населения (создание человеческих обществ) нумеруются путем замены имен номерами). Насколько продвинута была мысль о барде, свидетельствует тот факт, что телефон был изобретен только в 1875 году, фонограф — два года спустя, а Юлиус Верн , самый известный писатель-фантаст XIX века, выпустил свой первый роман только в 1863 году. Литературные ученые признают, что неопубликованная работа Мицкевича , предшественник научных достижений европейского воображения, формируя основу для образованной гораздо более поздней конвенции научной фантастики, она может произвести революцию в мировой литературе. Скорее всего, это было впереди видений Юлиуса Верна, Герберта Джорджа Уэллса и Ежи Жулавски [5]и даже превзойти их в научно-технических и социальных спекуляциях [6] . Он также был очень смелым и точным в оценке социальных и сознательных изменений. Автор Истории ... оказался глубоким реалистом, заметив зависимость между достижениями науки , техники и промышленности и психологическим типом человека, который их производит, его характером , отношением , моралью и культурой . Рационалистическое видение будущего не получает полного одобрения Мицкевича. Современный поэт изобретений, технического прогресса и промышленного развития боится, что упрощенная жизнь и комфорт приведут человека к его одностороннему развитию. Во-первых, погружаясь в поклонение разуму и материализмуон потеряет способность быть идеологическим. Во-вторых, оно станет ленивым, эгоистичным и равнодушным, что решит вопрос об уязвимости целых обществ, которые не готовы опровергнуть нападение других сообществ, которые поддерживают свою силу, волю и желание преобразовать мир. Таким образом, Мицкевич создает новый литературный жанр — историю будущего и задолго до аналогичной концепции Герберта Уэллса. Видение Польши, спасающей Европу от истребления, является следом мессианских интересов поэта. Интересна также концепция угрозы с Востока — захватчики были выбраны Мицкевичем из Китая, хотя в то время Китай не был силен в политическом отношении и, кроме того, в значительной степени зависел от Англии . Создавая версию катастрофического прогноза , Мицкевич выразил определенные возможности мышления, развитые в более широком масштабе в литературе и философии межвоенного периода, например Шпенглер ( Сумерки Запада , 1917),Znaniecki , Zdziechowski — научные батальные истории , произведения Виткаци ( Прощание с осенью 1927 года, Ненасытность , 1930) [7] . Мицкевич не пересекает достижения науки или технического прогресса. Однако он был последовательным критиком разума и науки без совести . Это стало результатом его убеждения, что абсолютизация науки, стекла и зрения — это узурпация, которая может привести человечество к катастрофе, что совесть и мораль людей, которые в будущем будут править чудесами промышленности и мира, не являются безразличным, не важным вопросом , И что сейчас — впереди будущего — вы должны подумать об этом и поработать над этим. В 1843 году Мицкевич говорил о будущем индустриальной цивилизации, обращаясь к своим молодым слушателям в Коллеж де Франс : « Не поддавайтесь соблазну доктриной, постоянно подтверждающей« особенности », как если бы судьба сегодняшней молодежи состояла лишь в том, чтобы усовершенствовать дотошные детали отрасли. Никто, кроме нас, не восхищается чудесами промышленности и ее огромной силой, которая в конечном итоге будет господствовать над всем миром; но здесь речь идет о высшем, речь идет о духе, который будет использоваться всеми этими неизмеримыми промышленными средствами, который будет охватывать господство над миром. Арсеналы не имеют собственного мнения, арсеналы предназначены для использования победителем . Сноски Письмо J. E. Odyniec Корсак от 9 мая 1829. A. Mickiewicz, Works , vol. 4, под редакцией J. Krzyżanowski, Czytelnik, Warszawa 1955. Польский Пилигрим 28 июня 1833 года. Авант-предложение Владислава Мицкевича в: Melanges posthu-mes ", сер. 1 (стр. 156 и след.). А. Войчик, М. Энглендер: Строители звезд. Варшава 1980. Smuszkiewicz: заколдованная игра. Очерк истории польской научной фантастики. Познань 1982, с. 40-41. С. Skwarczyńska: Мицкевича "История будущего" и его литературные проекты. Лодзь 1964. Библиография М. П. Алексеев: Идеи «Истории будущего». Мицкевича ирусская утопическая мысль 20-х-30-х годов XIX века , Славия 38 (1959) з. 1. Тадеуш Булхарин: Сцена из частной жизни в 2028 году , 1828. A.Cyżevskij, Neue Leserfuchte, II, 16, Die altestern russischen technischen Utopien , Zeitschrift fiir Slavische Philologie, 1956, No. 2. Кароль Фурье: Traile de Fassociation demestique et Agricole , 1822 Adam Mickiewicz, Works , том 4, под редакцией J. Krzyżanowski, Варшава, 1955. Владислав Мицкевич: Avant-предложение в: Melanges posthu-mes . Владимир Одоевский: Косморама , 1840. Письмо J. E. Odyniec Корсак от 9 мая 1829 . В. Островский: Воображаемая история , заг. Rodz. Лит., 1960 с. 2. Паломник Польши , 28 июня 1833 г. Станислав Пигонь: Метаморфоза "Истории будущего" , в: Всегда о Нем , Краков 1960. Станислав Pigoń: О Mickiewiczowa "L'Histoire де l'Avenir" ( Sur «d'Histoire де l'Avenir«де Мицкевича ), Бюллетень Intern. Академия Наук и Латвийских Краковий, Classe de Phil ..., 1931, № 4-6, с. 126-129. С. Skwarczyńska: Мицкевича "История будущего" и ее литературные реализации, наряду с подобием автографа , Лодзь 1964. Б. Смушкевич: Заколдованная игра. Очерк истории польской научной фантастики , Познань 1982. Янина Щешняк: Научно-фантастические элементы в «Истории будущего» Адама Мицкевича и «Вымышленные истории» Болеслава Пруса , в: Романтическое наследие в литературе позитивизма и «Молодая Польша» , изд. Е. Лох, изд. UMCS, Люблин, 1988. Станислав Игнаций Виткевич: Прощание с осенью . Станислав Игнаций Виткевич: Ненасытность . А. Войчик, М. Энглендер: Строители звезд , Варшава, 1980. Внешние ссылки Леха Маковецкий: «Код Адама Мицкевича ...» Зофия Трояновичова: Что вы делали с людьми, Мицкевич? Текст исключения из письма одному из редакторов , стр. 127 и след. А. Земкевич: Русские опечатки в: Rzeczpospolia , 13 VIII 2011 Категории :Работа Адама МицкевичаПольские фантастические романы https://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_pr... *** История будущего Адам Мицкевич Неопубликованный, известный только по рассказам и небольшим фрагментам, утопический роман Адама Мицкевича. Автор трактата «История будущего» , предшественник достижений европейской научной фантастики. Только несколько карточек, хранящихся в музее Мицкевича в Париже, сохранились от всей работы. Автор по настоянию своих друзей уничтожил свои рукописи — их публикация может нанести ущерб польскому делу, поскольку договор предсказывал очень серьезное видение будущего, расходящееся с тогдашней социальной и политической ситуацией. Как было установлено, было несколько вариантов работы: первая — она была создана в Петербурге в 1829 году (рукопись была утрачена). Мы знаем ее по информации друга поэта Антония Одинеца, другого- была основана в Париже и Дрездене, написана в 1831-1835 гг., как сообщается, сожжена в 1833 г. (так называемая редакция I, см. A. Mickiewicz, Dzieła, том 4, под редакцией J. Krzyżanowski, Czytelnik, W. 1955); третье — исключение из письма одному из редакторов, опубликованное на польском языке в «Pilgrim Polskie» 28 июня 1833 года, четвертое — созданное после написания Пана Тадеуша в 1834–1835 годах (так называемые редакторы II, уничтоженная рукопись), пятое — фрагмент, сохранившийся в автограф ( на самом деле 2 части: чем короче и длиннее) — свойство Мицкевич музея в Париже (.. , см. Мицкевич, Собрание сочинений, том 4, изд J. Кржижановский, В. 1955), шестой- известен по рассказам Яна Сковаззи, переданным Владиславу Мицкевичу (создан около 1842 года — рукопись сожжена); седьмое — импровизация на будущее по рассказу Стефана Галензовского. Мы обязаны названием песни Антони Одынкови. Он также сообщает о предположениях 1-й версии Истории будущего, Наблюдение за конкретными достижениями современной изобретательности, первые попытки технически воплощать жизнь в жизнь привели Мицкевича к оригинальной картине будущего времени, в котором человек преодолеет время и пространство и установит межпланетную связь. Автору договора было известно о роли железнодорожного сообщения, поэтому его Европа покрыта сетью железных дорог, которая «трансформирует форму мира». Благодаря им, а также благодаря «гигантским кораблям», блуждающим по океанам, состоится международная ярмарка. Он рассказал Мицкевичу о «целых городах домов и магазинов, построенных из железа на колесах и несущихся по железным железным дорогам со всех сторон людей к ярмарке под Лиссабоном, где снова океан на гигантских кораблях приносит плоды из других частей света». По прогнозу Мицкевича, зеркала Архимеда установлены в огромных пространствах таким образом, что огненные буквы, отраженные в первом мгновение ока, отражаются в последних «гигантских телескопах», через которые воздушные шары можно увидеть по всей Земле, а с Земли увидеть, что происходит на его спутниках "; акустические инструменты, с помощью которых «тихо сидя у камина, в отелях можно слушать концерты, проводимые в городе, или лекции на общественных уроках». Беговая дорожка Мицкевича опережает многие годы научно-фантастических предсказаний Дж. Верна, но она также очень смела в оценке социальных и сознательных изменений. Автор историион оказался глубоким реалистом, отмечая зависимость между достижениями науки, техники и промышленности и психологическим типом человека, который их производит, его характером, отношением, моралью и культурой. Рациональное видение будущего не получает полного одобрения Мицкевича. Современный поэт изобретений, технического прогресса и промышленного развития боится, что упрощенная жизнь и комфорт приведут к одностороннему развитию. Прежде всего он погрузится в поклонение разуму и материализму, потеряв способность к идеологическому импульсу; во-вторых, леность, эгоизм, безразличие, которые решат вопрос об уязвимости целых обществ, не готовых отразить нападение других сообществ, сохраняющих власть, волю, желание преобразовать мир. Мицкевич прогнозирует гигантское начало Азии с Европой, вторжение в Европу китайцев, которые отбросят Польшу, спасая западноевропейскую культуру от разрушения. Победоносное сражение за Вислу ведет женщина-лидер, которую возглавляют женщины и молодежь, единственная фракция общества, которая не потеряла своих чувств, преданности и героизма. Договор Мицкевича — это не только утопический образ будущего, но и история. Представленное видение было взято из положения вещей, уже принадлежащих прошлому. Рассказчик произносит свои проблемы в третьем веке следующего тысячелетия; он сам историк и его дзидо-историография. Начальная сюжетная ситуация приходится на 2000 год, две дальнейшие главы изображают картину 2100-2200 годов. Таким образом, Мицкевич создает новый литературный жанр — историю будущего и задолго до аналогичной концепции Герберта Уэллса. На генезис первой версии « Истории будущего» повлияло, возможно, чтение технической утопии Т. Булхарина. Видение Польши, спасающей Европу от истребления, является следом мессианских интересов поэта. Само понятие «угроза Востока» является относительно наиболее интересным: китаец Мицкевич выбрал захватчиков, хотя Китай не был силен в политическом плане и зависел от Англии, создание версии катастрофического прогноза выражало некоторые возможности мышления, развитые в более широком масштабе в литературе и философии. межвоенного периода (Шпенглер, Знаницкий, Здзеховский, рассказы о научных битвах, произведения Станислава Игнация Виткевича (Прощай, осень , Ненасытность ). Вторая версия Истории будущегоотносится к журналистской фазе утопии Просвещения, повествование принимает форму историографического описания Вольтера. Автор показывает политическую ситуацию во Франции после свержения правления Луи-Филиппа. Европа перегружена революцией. Республиканцы попадают в тиски двух армий: монархической и федеративной (бесчеловечной в жестокости пролетариев, которые привели к расколу в старой радикальной партии «реалистов» и «людей»). Во главе федерации стоят смелые лидеры: Дидко, Визат, Оправец, требующие отмены прав наследственности и замены имен на числа. Кровавые битвы заканчиваются убийством монархистов, а республиканцы имеют дело с пролетариями. Знайте в этих прогнозах объявление о неизбежных политических и социальных изменениях, которые увеличивают надежду на освобождение Польши, В исключении из письма одному из редакторов Мицкевич возвращается к предположениям о «будущем романе», рисуя несколько юмористическое видение будущей Польши на фоне новых социальных институтов и «чудесных изобретений». В стране строятся огромные здания, в общем пользовании есть монета «Костюшко», создается даже новый словарный запас, соответствующий новым потребностям и социальным отношениям (ватерлинии, великому бакарарцу и т. Д.). Эта версия была создана во время написания Пана Тадеуша, опубликованного в 1833 году, изданного в июне в польском паломничестве это своего рода альтернативная история. Так называемый. Фрагменты Истории будущего являются копиями двух фрагментов из версий II и III, создавая новую, автономную литературную систему. Версия была создана около 1842 года, она не берет мнимой истории, хотя она основана на рационалистических мотивациях. Заслуживает внимания «Импровизация будущего», опубликованная Владиславом Мицкевичем в «Avant-offer» в «Melanges posthu-mes», сыр. 1 (стр. 156 и след.). Это импровизация, сделанная в период, когда Мицкевич находился под влиянием тауанизма и довольно радикально изменил свою точку зрения в плане технического прогресса, прогнозов на будущее. Само заявление было создано как копия концепции города-фаланстера К. Фурье, содержащейся в трактате Traile de Fassociation demestique et Agricole (1822). Мицкевич изучал учение святых-мононистов во время своего пребывания в России, он более внимательно изучал его в Париже; это вызвало у него страх перед будущим, в котором человек потеряется в обществе, организованном педантичными и мелкими реформами. В сатирической импровизации поэт говорит о городе, накрытом крышей, как дом, высохшем, как квартира, отапливаемом и освещенном, отрезанном от природы, капризами климата. За городом есть «счастливый остров», лишенный благ цивилизации, но доступный лишь немногим, автор каричит будущее общество процветания — изолированное от природы, прощенное техникой борьбы за существование, «духовный» минус: даже луна и звезды не видны, поэтому отрезаны от источника эмоций и самых ценных эстетических стимулов. Полемизируя идеи святых-мононистов, Мицкевич создает семена новой разновидности литературной антиутопии, хотя он не одинок в своих размышлениях (трактаты Ruskin, Musset, Emerson). http://encyklopediafantastyki.pl/index.ph... PANI TWARDOWSKA https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B...
|
| | |
| Статья написана 1 июня 2019 г. 20:36 |
Клубок Зямлі, агорнуты крывавым туманом і згараючы ў ім, рабіў свой вечны шлях у сістэме Сонца. Найгусцей прыпаў туман на прасторы Беларусі. Пад гулкі грукат гармат, траскатанне стрэльбаў і кулямётаў, пры водбліску страшных пажарышчаў раздаваліся дзікія воплі і балючыя стагнанні забіваных, рэзаных, паміраючых з голаду людзей. Могілкі і турмы перапоўнілісь. Грэх спавіў кожнае сэрца. Крывёю і слязьмі пазаплывалі вочы. Сцені памёршых продкаў у смяротнай нудзе стаялі над распятай краінай і адварачываліся ад сваіх затопленых смуроднаю запечанай крывёй могілак. З расцерзаным да краю сэрцам вялікага гуманіста вылез у поцемках з няведамай патомкам ямы панураны Францыск Скарына і падаўся ў начавым паветры да свайго радзімага Полацка. Даўгія, шырокія полы мантыі доктара лекарскіх і вызваленых навук развяваліся ад ветру, а яркі арэол наўкола сумнай галавы то разгараўся, то змяркаў.
Пралятаючы над слаба асвятлёным дзеля боязні аэрапланаў Менскам, сцень доктара шукаў вачмі таго шпіталя, дзе ляжаў пры смерці хворы з галадухі Янка Купала. Пабачыўшы над цёмным домам ззячую кружэлку арэолу песняра, сцень спусціўся ў ціхую палату і стаў над сваім нядужым сябрам. — Як маешся, мой браце? — без слоў спытаўся доктар у стагнаўшага паэта. Хворы з трудом заварушыўся і сумна паглядзеў на гуманіста. — Не мукі цела страшны, — прачытаў Францыск Скарына ў кроткіх галубых вачах, — баліць душа. — Лячу ў Полацак, хачу даведацца, што цяпер там? — сказаў цераз невялікае маўчанне доктар. — Скрозь адно... Што тут, што ў Вільні, што ў Смаленску і скрозь на Бацькаўшчыне мілай... — пакратаў перасохшымі ад смагі вустамі паэт. Доктар засмучона схіліўся галавою да грудзей і доўга так стаяў. — На сход! — сказаў у непрытомнасці Купала і збудзіў ад чорных дум паніклы сцень. — Каму і на які? — азваўся рэхам сцень. Памаўчаў і прамовіў горка: — Магутны кліч твой раздаецца ўжо даўно — і скрозь, ад краю ў край, па Беларусі... А шмат з'явілася? Народ за доўгія вякі няволі аглох і зрабіўся нячулым. — Што рабіць? — ізноў, як у гарачцы, застагнаў Купала. — Што рабіць? — перапытаўся доктар, — тое, што ты і робіш. Але каб зразумеў народ наш паспаліты патрэбу сходу, ці не сабрацца спачатку толькі нам, будзіўшым яго на дабро ўсе вякі і кожны час? — Добра... — прашаптаў паэт і сціх. Сцень вылецеў з палаты і не падаўся далей к Полацку, а павярнуў назад к Ашмяншчыне. Здалёку ўвідзеў ён на могілцы ў Жупранах вялікі яркі арэол народнага баяна. Францыск Скарына спусціўся ля касцёла і чыркнуўся няўмысля палою мантыі аб спячага п'янога легіянера. — Пся крэў! Холера! Быдло бялоруске! — закрычаў патурбаваны доктарам жандар, а яму рэхам адазваўся з-пад зямлі жудасна-балючы стогн бацькі адраджэння. — Не стагні, мой браце любы! Барзджэй бяры ты сваю «Дудку» й «Смык», пойдзем на сход склікаць! — сказаў яму заместа прывітання доктар. З магілы ўзняўся сцень вусатай постаці. — Засіпла мая дудка, а смык не маець скрыпкі... — безнадзейна пажаліўся Багушэвіч і дадаў, падумаўшы аб сваёй музе: Каб ты так іграла, Каб немарасць брала!.. — Твая «Дудка» грыміць, мой браце, на ўвесь край, а да «Смыка» дарабіла ж «Скрыпку» Цётка. Пойдзем зараз у Лідчыну на той вясковы могільнік, пабудзім на сход найперш яе, бо гэтая руплівая сяброўка склікаць умее найлепш за ўсіх. І два сцені паляцелі побач у Лідчыну. Поўная запалу і энергіі, хаця худзенькая і бледная, ляцела ўжо сама да іх пяснярка і паэтычна, ціханька пяяла ў адказ на свае думкі: Можа, хто з дзетак скруце жалейку, Унучку паломанай ліры. І так заіграе, што ўсенька зямелька Пачуе мой одгалас шчыры... — Ах, браточкі-галубочкі! — загаманіла яна без дальніх слоў. — Трэба так: адзін на ўсход, другі на захад, а я з тым-сім паклічу тых, што спачываюць на чужыне, — і зараз паняслася. Неўзабаве сцені памёршых і духі жывых сцякаліся на свой Парнас з усіх бакоў. Пакашліваючы, брыў з далёкай Ялты калматабровы Максім Багдановіч. Спяшаўся, як заўсёды, з Галіцыі, з сваей магілы ў Закапаным, запыханы Іван Луцкевіч. Глабаўся з-пад груду трупаў брацкай магілы ў Коўне Лявон Гмырак. Шыбка йшоў у хутры і ў зімовай сібірскай шапцы з Кракава даўгі Алесь Гарун. Важна і спакойна пасуваўся з Меншчыны пан Вінцук Дунін-Марцінкевіч. Як непрытомны прыбліжаўся з Кіева празрыста-белы Сяргей Палуян з сінім шнурам на шыі... Прысадзіста калдыбаў разважны каранасты Карусь Каганец. Там ішлі яшчэ й другія. А клубок Зямлі, згараючы ў крывавым тумане, ляцеў а ляцеў сваім вечным шляхам, як бы нічога не было. М.Гарэцкі "Фантазія" 1921 Гарэцкі М. Фантазія. Выбраныя творы. Минск, 2009. С.117-119..pdf :::: Фантазія: [Апавяданне] // Бел. ведамасці. 1921. 24 кастр. / Без подпісу/ Горецкий в 1921 году был редактором в газетах «Наша думка» и «Беларускія ведамасці». «Наша думка» (Політычная, экономічная, і літэратурная тыднёвая газэта) выходила в Вильнюсе с 13 января 1920 г. до 8 июля 1921 г.; Горецкий там был редактор-издатель. Но «Фантазія» печаталась не там, а в газете «Беларускія ведамасці» 24 октября 1921 года. «Беларускія ведамасці» выходили с 29 сентября 1921 года до января 1922 года (всего 16 номеров); Горецкий там тоже был редактор-издатель. Зборнік "Беларускіх ведамасцей" №2/1921 Творы / Максім Гарэцкі Вид документа: Книги Автор: Гарэцкі, М. І. (1893—1938) Опубликовано: Мінск : Мастацкая літаратура, 1990 Физические характеристики: 628, [1] с. ; 21 см Примечания: Бібліяграфія ў каментарыях: с. 516―605, бібліяграфія ў падрадковых заўвагах Паказальнікі: с. 606―624 3100 экз. Змест: Дзве душы : аповесць ; Апавяданні (Фантазія) ; Жартаўлівы пісарэвіч : п'еса ; Літаратурная крытыка і публіцыстыка ; Лісты :::: Максiм Гарэцкi Серия Бiблiятэка беларускай класiкi Название Творы Издательство Мастацкая лiтаратура Год издания 1995 ![](https://a.radikal.ru/a33/1906/54/91053348f1ca.jpg)
:::: В.Ю. Бароўка Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П.М. Машэрава МАСТАЦКАЯ ІНТЭРПРЭТАЦЫЯ АСОБЫ I ДЗЕЙНАСЦІ ФРАНЦЫСКА СКАРЫНЫ ЯК АКСІЯЛАГІЧНАЯ ПРАБЛЕМА (на матэрыяле беларускай прозы XX стагоддзя) Культура, па словах Ю.М.Лотмана, — гэта прастора ўласных імёнаў, кожнае з якіх выклікае пэўныя асацыяцыі, звязаныя з рэпутацыяй носьбіта. Францыск Скарына — знакавая постаць у бе-ларускай гісторыі і культуры. Асноўную ролю ў фарміраванні яго гісторыка-культурнай рэпутацыі адыгралі гісторыкі і філосафы, прычыніліся да гэтай справы і літаратары. Першыя спробы мастац-кага асэнсавання асобы і дзейнасці Францыска Скарыны ў айчыннай прозе былі зроблены пісьменнікамі 1920-х гадоў. Максім Гарэцкі ў апавяданні "Фантазія” (1921) абраў аналітычны ра-курс. Францыск Скарына ў асвятленні Гарэцкага — "вялікі іуманіст”, што будзіў "люд наш паспаліты” "на дабро ўсе вякі і кожны час” [1, с.119]. Ён балюча перажывае за лёс сваіх землякоў у перыяд грамадзянскай вайны: "Клубок зямлі, агорнуты крывавым туманам і згараючы ў ім, рабіў свой вечны шлях у сыстэме сонца. Найгусцей прыпаў туман на прасторы Беларусі. Пад гулкі грукат гармат, траскатанне стрэльбаў і пулямётаў, пры водбліску страшных пажарышчаў раздаваліся дзікія воплі і балючыя стагнанні забіваемых, рэзаных, паміраючых з го-ладу людзей. Могілкі і турмы перапоўнілісь. Грэх спавіў кожнае сэрца. Крывёю і слязьмі заплывалі вочы” [1, с.118]. Цень Скарыны склікае цені слынных дзеячаў культуры на вялікі сход, мэта якога -разам знайсці выхад са складанага становішча і падказаць яго народу. Фінал апавядання сэнсава шматзначны: "А клубок зямлі, згараючы ў крывавым тумане, ляцеў і ляцеў сваім вечным шляхам, як бы нічога не было” [1, с.120]. Паводле М.Гарэцкага, культура і літаратура — фундамент, інтэгральная сіла для развіцця грамадства, аднак гуманістычныя ідэалы надзвычай цяжка адрад-жаць у крывавы час. У 1926 годзе з’явілася аповесць Сымона Хурсіка "Францішак Скарына”, у якой знітоўваліся эмпірычны і аналітычны пачаткі. Там узнаўляўся момант, калі ў Вільні летам 1530 года згарэла друкарня Скарыны. Пісьменнік ствараў псіхалагічны партрэт адукаванага чалавека эпохі Адрад-жэння на падставе афіцыйных і ўласных аксіялагічных імператываў свайго часу. Францыск Скары-на ў паказе С.Хурсіка — гуманіст, мысляр, чалавек дзеяння, "вялікі палачанін”, "бакалаўр філязофіі”, "доктар лекарскіх навук”, чыё імя вядома ўсяму вучонаму Захаду, "хто адмовіўся ад пыху і блеску каралеўскіх двароў абы толькі працаваць на карысць свайго народу” [2, с.13]. Францішак Скарына выдае кнігі на блізкай народу мове са спадзяваннем: "Кожная новая кніжачка — крок для самазаба-роны, вялікі крок да перамогі беларуса-бедняка над сваімі ворагамі” [2, с.14]. Першадрукар рэпрэ-зентуецца духоўным апанентам служак каталіцкай і праваслаўнай царквы, ворагам панства, пра-зорцам. Ён пераканана гаворыць маладому работніку Данілу, што палякі прагнуць царкоўнай уніі, каб канчаткова заняволіць беларусаў. Бога Скарына ставіць побач з чалавекам. Калі гарыць дру-карня, асветнік асмельваецца сумнявацца ва ўсталяваным светапарадку: "I Бог на гэта спакойна пазірае?.. Чаму яго праўда гэтак далёка ад нас?.. А мо’ яе і зусім няма, мо’ наўкол усюды толькі пус-тэча?..” [2, с.27]. Ён у адчаі абураецца Богу: "Што ты скажаш людзям на сваім страшным судзе? А я ў цябе спытаю!!!” [2, с.40]. Празаік падкрэслівае, што надзвычайная адукаванасць Скарыны і неаду-каванасць асноўнай масы насельніцтва стала прычынай абвінавачванняў у хаўрусаванні друкара з д’яблам. Калі Скарына даведаўся, што па нагаворы польскага пана царкоўны стараста Грыгор падпаліў друкарню, то з горыччу заўважыў, што яго суайчыннікі самі губяць свае душы, прадаюць сябе ў няволю. С.Хурсік асучасніў вобраз Скарыны і яго памочніка Данілы. Ён не пазбегнуў ідэалагічных штампаў свайго часу: работнік друкарні больш спрактыкаваны ў жыццёвых справах за доктара лекарскіх навук, народ цёмны і мае вялікую патрэбу ў палітычным прасвятленні, каталіцкая і праваслаўная царква адзіныя ў імкненні стрымліваць прагрэс і народны гнеў, пер-шадрукара найперш хвалююць сацыяльныя пытанні. Дарэчы работнікаў друкарні пісьменнік на-зывае супрацоўнікамі, пра сябе Скарына гаворыць, што ён кіруе (курсіў мой — В.Б.] друкарняй. Мас-тацкая інтэрпрэтацыя жыцця і дзейнасці Скарыны падначальваліся мэце паказаць, што мара пра сацыяльную справядлівасць ніколі не пакідала перадавых людзей. У 1951 годзе пабачыў свет рускамоўны раман Міколы Садковіча і Яўгена Львова 'Теоргій Ска-рына”, дзе біяграфія Скарыны стала сюжэтаўтваральным элементам твора. Першадрукар насупе-рак таму, што пазначана ім самім, называецца выключна толькі Георгіем. Аўтары расказалі пра гады юнацтва асветніка ў Полацку, падарожжа ў Кракаў і вучобу ў Кракаўскім універсітэце, жыццё ў Празе, знаходжанне ў Падуі, друкарскую дзейнасць у Празе і Вільні. Усё гэта падавалася на шырокім гістарычным палатне канца XIV — першай трэці XV стагоддзя, адзнакамі якога былі процістаянне гарадской улады і рамеснікаў, Вялікага княства Літоўскага і Вялікага княства Маскоўскага; дзейнасць праваслаўных брацтваў, рэфармацыйны рух у Заходняй Еўропе. Скарына ў рамане пастаянна знаходзіцца ў гушчы падзей побач з вядомымі людзьмі таго часу: Мікалаем Капернікам, Міхайлам Глінскім, Томасам Мюнцарам, Марцінам Лютэрам. У рамантычным рэчыш-чы паказана юнацкае каханне Скарыны да Маргарыты і непадзельнае каханне да яго прыгожай жыхаркі Падуі. Асоба Францыска Скарыны ідэалізавалася: ён прадставаў увасабленнем грамадзян-скай мужнасці, абаронцам справядлівасці, ахопленым прагай здабываць веды і несці іх народу, вечным выгнаннікам у сацыяльна несправядлівым свеце. Атмасфера першага пасляваеннага дзясяцігоддзя яскрава адбілася ў трактоўцы вобразаў нямецкага рыцара-арыстакрата Рэйхенберга і прускага караля Альбрэхта Гагенцолерна як вераломных і крывадушных асоб, што рабілі хітрыя захады для духоўнага паняволення славянскіх народаў, а таксама ў пазіцыянаванні Скарыны як інтэрнацыяналіста і чалавека, што смела кідае выклік неспрыяльным абставінам. Алег Лойка ў рамане-эсэ "Францыск Скарына, або сонца маладзіковае” (1989) абраў нарацый-най дамінантай аповед пра адчуванні, памкненні, духоўны свет Скарыны. У творы цесна спалуча-ны гістарычныя факты і пісьменніцкія гіпотэзы адносна біяграфіі першадрукара. Скарына ў рама-не — тыповы прадстаўнік эпохі Адраджэння, што верыць у вялікія магчымасці чалавека, адчувае маральны абавязак перад Богам і людзьмі. Яго захапляюць "Жыціе Еўфрасінні Полацкай”, Полацкі летапіс, спадчына Кірылы і Мяфодзія, Кірылы Тураўскага, ён натхняецца Бібліяй, спасцігае ідэі Арыстоцеля, Яна Гуса, аспрэчвае пазіцыі Марціна Лютэра. Ён выдатны знаўца біблейскай і свецкай гісторыі. Разам з тым, Скарына — патрыёт, дабрачынны хрысціянін. Апавядальнік прызнаваўся, што не ведае дакладнай даты нараджэння беларускага першадрукара, але, паколькі сонца і паўмесяц — знак Скарыны, яго друкарскі сігнет, то, магчыма, такі выбар Скарынам друкарскага знаку быў абумоўлены памяццю года, у які нарадзіўся. Апавядальнік цвёрда перакананы, што на-раджэнне ў талерантным Полацку сфарміравала светаразуменне першадрукара: "I тое было ~ 40 ~ ўдзячнай глебай, тое было прычынай шырыні светаразумення маладога сына купецкага Францішка, ягонага ўзвышэння па-над верамі з вылучэннем як першаснага свайго палачанства, сваёй прыналежнасці, па-першае, да яго, а затым ужо да царквы ці да касцёла, да той ці іншай ве-ры” [3, с.10]. Час, у які жыў Скарына, абвяшчаў, што для чалавека "айчынай ёсць веды” [3, с.51]. Францыск Скарына адчуваў сваю агульнаеўрапейскасць, аднак ён не толькі агульнаеўрапейскі інтэлігент, а "яшчэ і ўсееўрапейскі хрысціянін, той, які ані кропелечкі не мае ў сваёй крыві рэлігійнага фанатызму, нецярпімасці да інакшых веравызнанняў, інакшых народаў’ [3, с.263]. Рэлігійная талерантнасць Скарыны, па версіі апавядальніка, верагодна, сілкавалася і сямейнымі абставінамі: яго бацькі маглі быць рознай веры, яго бацька мог па купецкіх справах памяняць веру паміж нараджэннем сыноў. Пры выданні кніг Бібліі Францыск Скарына найперш думаў пра "ўзбагачэнне душ” [3, с.15], вроцлаўскаму пракурору ён патлумачыў: "Я пазнаў мовы Божыя — і стара-славянскую, і лаціну, але я быў бы не сынам бацькі свайго, каб, слова Божае пазнаўшы, не цераз слова бацькі люду паспалітаму перадаў!” [3, с.136]. Скарына любіў свой час, верыў у сілу слова: "Люблю но-вы свет, які мы адкрылі, друкарскі вартштат, які мы адкрылі, гарады, якія мы выбудавалі, як песню каменя гімны небу, паэмы вітражных вясёлак, звадчатыя скляпенні, поўныя музыкі арганаў. Мы павесілі на званіцы званы, каб званіць славу Боіу і папярэджваць ад ворагаў, ад пажару, ад мору. Мы перад пагрозай дзікунскіх мячоў і капытоў першыя выпрабоўвалі пробу ўніі — слова: Кальмарская ўнія, Шатландская ўнія, Крэўская ўнія! 3 Крэва нарадзіўся Грунвальд!” [3, с.290]. Рэфарматар па духу, Скарына хацеў зрабіць адукацыю больш дасіупнай "людзям паспалітым”. Францыск Асізскі, Ян Гус, Марцін Лютэр пратэставалі супраць сквапнасці, пампезнасці, крывадушнасці духавенства. Ён жа не выступаў супраць царквы як канфесійнай арганізацыі, але выданне ім кніг садзейнічала спрашчэнню царкоўнага рытуалу. Знакамітасцямі часоў Скарыны былі гліняны чэшскі Голем, кульгавы каралеўскі блазан Станіслаў Станьчык, доктар магіі Фауст, чарнакніжнік пан Твардоўскі. Францыск Скарына мог стаць падобным да каго-небудзь з іх: "Фауст і Станьчык былі яму, як браты ці, лепш сказаць, як суродзічы. Бо сапраўды ж і ён сам, шукай ён раз-гадак таямніцаў жыцця, як Фауст — цаной зіубы душы сваёй, і быў бы ён — не ён, а Фауст. А мог бы стаць іулёнай, як пан Твардоўскі, ці то зліўшыся з вулічным натоўпам валацужных студэнтаў Кракаўскай акадэміі, ці то з тым, што спяваў і прытанцоўваў у Падуі, ці то пачынаючы з падваршаўскага куліка. Ды і ўвогуле, ці ж у любы час чалавеку не лягчэй станавіцца іулёнай, чым рупліўцам? Калі гаварыць па шчырасці, то ў яго магло б хапіць таленту і як Станьчыку — на развя-сельванне маіутных свету гэтага. Мог бы ён застацца і беспачуццёвым і цяжкім на ўздым, як Го-лем” [3, с.305-306]. Скарына знайшоў сілы стаць самім сабой. Беларускі першадрукар — інтэлектуал, чалавек справы, што разумеў адказнасць выдання кніг Бібліі, таму абраў датай выхаду "Псалтыра” 6 жніўня 1517 года, які быў днём Спаса, "днём Прэаб-ражэння, святла Фаворскага” [3, с.12]. Прадмовы і пасляслоўі Скарыны, паводле апавядальніка, вылучаліся несумненнай надзённасцю: "Аб справядлівасці дбае ён: з гэтым клопатам зараз думае над прадмовамі да кнігі "Прамудрасць Божая” і "Царствы”, дзе будзе друк законаў Майсеевых” [3, с.61]. Сябе ён усведамляў майстрам, асмеліўся занатаваць сваё аблічча для нашчадкаў. У кнізе "Ісус Сірахаў” упершыню змясціў свой партрэт; у кнізе "Прамудрасць Божая” перад Богам на каленях з кнігай у руках стаіць чалавек, падобны да Скарыны. Ён клапаціўся пра форму кніг, таму яго Біблія — "не толькі Біблія прарокаў, але і кветак, бо ўсе іх ён уплёўу буквіцы-ініцыялы” [3, с.260]. Гравюры ў яго кнігах адмыслова вярталі чытача да беларускага кантэксіу. Беларускі першадрукар разумеў, што стаўленне да ягоных выданняў можа быць і негатыўным. Чарнакніжнік Твардоўскі абураўся: "Як так можна?! Як так можна, каб цара Саламона ды цара Давіда абуваць у лапці? Ды ў Вас, пане Скарына, повем я Вам, тысяча д’яблаў, на гравюрах адныя толькі хлопскія магеркі, мужыцкія наміткі!” [3, с.84]. Прыязна настроены Станіслаў Станьчык іранічна пацікавіўся ў друкара: "А не хочаце зірнуць, шматдастойнейшы маэстра, на тытульны ліст кнігі "Аб Руфі”? Чаго гэта васпан гэтулькі анучаў наматаў на ногі жанцам, што жнуць у яго на тьпульнай гравюры жыта; няўжо на Сінаі пад час жніва гэтак жа холадна, як у жніво каля Полацка?” [3, с.84]. Хроналогія выдання кніг і колькасць у іх гравюр — іншасказальны паказчык самапачування друкара і ходу друкарскай спра-вы, паводле апавядальніка. Пасля "Псалтыра” Скарына выдаў кнііу пра шматпакутнага Іова: "Што гэта? Праекцыя Скарынам гісторыі Іова-даўгацерпца на свой жыццёвы лёс, на "познанне самого себе” цераз Іова ці як бы рыхтаванне сябе да доўгацярпення, да цярпення ўвогуле перад абліччам сіл злых і несправядлівых?” [3, с.88]. Скарына, на думку Лойкі, збіраўся перакласці ўсю Біблію, як указвае яго прадмова. Перадапошняй кнігай у Празе стала "Плач Ераміі”, апошняй — "Кніга суддзяў”: "I пагэтаму сёння і чуецца плач біблейскага Ераміі плачам самога Францыска — перад блізкім спынам ягонага друкарскага станка на Старым Месце без падтрымкі — перад абліччам сіл, якія ад гэтага трыумфуюць. I таму і плача-скардзіцца Богу словамі прарока Ераміі і засмучаны ў душы сваёй, усхваляваны Францыск Скарына, заклінаючы Пана Бога: «Зірні, Пане, на бедства маё, -41 - бо вораг узвялічыўся!»” [3, с.115]. "Кніга суддзяў Ізраілевых” адметная: "Пра што гэта кніга? Перш за ўсё пра ўхіленне сыноў Ізраілевых ад Бога свайго, пра тое, як яны пасля смерці чарговых сваіх суддзяў, зноў рабіліся горшымі бацькоў сваіх, ідучы да іншых Багоў, служачы іншым Багам, пакла-няючыся іншым Багам”. «I зрабілі сыны Ізраілевы злое перад вачамі Бога, і забылі Гаспадара, Бога свайго», — колькі разоў паўтараецца гэтая формула ў «Кнізе суддзяў Ізраілевых», і, відаць, гэтымі сваімі паўторамі яна перш за ўсё імпанавала Скарыне, калі больш чым з двух дзясяткаў іншых кніг «Старога Запавету», ім яшчэ не надрукаваных, апошняй сваёй друкаванай кнігай з гэтага запавету ён узяў «Кнігу суддзяў» [3, с.117]. Скарына тут найперш нагадваў пра забыццё некаторымі ўплывовымі асобамі яго: "Зло робячы мне, грэшачы з поваду мяне, вы грашыце і перад Богам, бо я быў, стаяўужо перад Богавым абліччам” [3, с.117-118]. Віленскі перыяд дзейнасці найбольш відавочна, паводле А.Лойкі, артыкулюе асветніцкія памкненні Францыска Скарыны. Выданнем "Малой падарожнай кніжкі”, разлічанай на падарожнікаў, паводле апавядальніка, ён хацеў зацвердзіць жывую народную мову як аўтарытэтную ў свядомасці суайчыннікаў. Скарына адчуваў сябе месіянерам, падобна да апостала Паўла, аўтара 14 пасланняў. У "Апостале” ён, як апостал Пётр "пабуджае напамінаннем, як Пётр, увешчвае, як у сваім пасланні апо-стал Іуда, свае пажаданні выказвае, як апостал Павел, заклікае да дзеяння ў імя абранай справы, вы-сіупае апалагетам актыўнай чыннасці. Ключавыя словы ў "Апостале”: народ, вера, дабро, цнота, любоў, стараннасць, ісціна, слова, надзея, закон, вопыт, дух, справа, вучэнне, настаўнік, мудрэц, кніжнік. Скарына, на думку А.Лойкі, марыў надрукаваць Статут Вялікага княства Літоўскага, а таму па загадзе яго ваяўнічага апанента віленскага ваяводы Альбрэхта Гаштаўта ў маі 1532 года ў Познані быў арыштаваны і кінуты ў турму як асоба, нібыта за даўгі брата Івана вінная грошы варшаўскім купцам Лазару і Мойшу. Невялікая аповесць А.Лойкі "Скарына на Градчанах” (1990) — працяг рамана-эсэ, дзе асоба Скарыны раскрываецца праз добрасумленнае выкананне працы вучонага-батаніка каралеўскага батанічнага сада ў Празе, клапатлівае выхаванне сыноў, стаічнае процістаянне недалё-каму чыноўніку Грыспеку, настойлівае імкненне працягваць выдавецкую дзейнасць, якому не суд-жана было збыцца, бо ў час пажару 1541 года згарэў куфар з перакладамі Бібліі, загінуў малодшы сын Францішак, які мог бы працягнуць справу бацькі. У мастацкай інтэрпрэтацыі жыцця і дзейнасці Францыска Скарыны беларускімі празаікамі XX стагоддзя ад самага пачатку наглядаўся аналітычны падыход. Эстэтычная рэпрэзентацыя вобраза першадрукара грунтавалася на каштоўнаснай шкале пэўнага перыяду, аднак адрозненні ва ўспрыманні і рэпрэзентацыі Ф.Скарыны пісьменнікамі розных перыядаў не выключалі адзінай выразнай сэнсавай дамінанты, што заключалася ў артыкуляванні думкі пра гуманістычную і асветніцкую накіраванасць яго дзейнасці. Для Максіма Гарэцкага Скарына — гуманіст, што высока ставіць чалавечае жыццё, Радзіму; асоба, што імкнулася да адраджэння роднага краю. Сымон Хурсік стварае вобраз Скарыны як абаронцы простых людзей і ахвяры сацыяльных сіл. Ён асучаснівае Скарыну, калі падае яго сумненні ў Боскай справядлівасці. Гэта лінія атрымала развіццё і ў рамане 'Теоргій Скарына”, дзе Скарына высіупае ворагам сацыяльнай несправядлівасці, рашучым апанентам хцівых царкоўнікаў. Творы А.Лойкі, напісаныя ў перыяд распаду СССР і развіцця беларускай дзяржаўнасці, рэпрэзентавалі Францыска Скарыну як мысляра, патрыёта роднай зямлі, гуманіста, эстэта на багатым гісторыка-культурным фоне эпохі. Не страцілі сваёй актуальнасці словы Ліёна Фейхтвангера: "Я не магу паверыць, што сур’ёзны раманіст, які працуе над гістарычным сюжэтам, бачыць у гістарычных фактах нешта іншае, акрамя сродку стварыць перспектыву, акрамя алегорыі, якая дапамагае нам як мага праўдзівей перадаць уласнае самаадчуванне, уласную эпоху, уласную карціну свету” [4, с.575]. Эстэтычны ўзровень мас-тацкай інтэрпрэтацыі асобы і дзейнасці Скарыны ў многім вызначаўся асобай пісьменніка, абазна-насцю ў сакрэтах мастацкай творчасці і ў матэрыяле, канцэптуальнымі аўтарскімі ўстаноўкамі, таму найбольш удалыя варыянты мастацкага ўвасаблення вобраза Францыска Скарыны належаць Максіму Г арэцкаму і Алегу Лойку. Стварэнне пісьменнікамі вобразаў, мастацкіх рэпутацый гістарычных дзеячаў, дзеячаў культу-ры, бясспрэчна, суб’ектыўнае ў сваёй аснове. Важна, каб інтэрпрэтацыя кардынальна не скажала сапраўднае аблічча рэальных асоб, як гэта здарылася ў гістарычным, паводле аўтарскага азначэн-ня, рамане рускага пісьменніка Міхаіла Расолава "Францыск Скарына” (2007), дзе ўзнаўляўся жыц-цёвы шлях беларускага першадрукара ад нараджэння да драматычнага лета 1530 года. Аўтар гэта-га твора кіраваўся прынцыпам Аляксандра Дзюма ў падыходзе да гістарычнай рэальнасці, асучасніў гістарычныя абставіны, дапусціў шмат недакладнасцей бытавога, гістарычнага, нават моўнага плана. Францыска Скарыну ён рэпрэзентаваў выключна прыхільнікам праваслаўнай ве-ры; ментарам у стасунках з людзьмі; апанентам каталіцкай веры, глыбока перакананым у адпа-чатковай амаральнасці гэтай лініі хрысціянства; засцерагальнікам хрысціянскай веры ад рэфарма-тарства і расколу. Такога кшталту "смелыя” інтэрпрэтацыі, думаецца, найперш шкодзяць -42 - рэпутацыі самога інтэрпрэтатара і ствараюць неадэкватныя ўяўленні пра вядомага дзеяча куль-туры эпохі Адраджэння. Значнасць, неардынарнасць, шматграннасць асобы Францыска Скарыны даюць падставы сцвярджаць, што спробы яе мастацкай інтэрпрэтацыі будуць працягвацца, аднак хацелася б, каб яны былі плённымі ў мастацкім і гісторыка-культурным планах. Літаратура 1. Гарэцкі, М. Творы / М. Гарэцкі. — Мінск: Маст. літ., 1990. — 629 с. 2. Хурсік, С. Францішак Скарына / С. Хурсік // Надзвінне: літ-маст. альманах Полацк. філіі Усебеларус. аб'яднання паэтаўі пісьменнікаў "Маладняк”. — Полацак, 1926. — С. 14-43. 3. Лойка, А.А. Выбраныя творы: у 2 т. — Т. 2. — Мінск: Маст. літ., 1992. — 445 с. 4. Фейхтвангер, Л. Собр. соч.: в 12 т. / Л. Фейхтвангер. — М.: Прогресс, 1968. — Т. 12. — 668 с. *** Максім Гарэцкі ў сваім «Лявоніусу Задумекусу», пісаным на ссылцы ў 1931—1932 гг., пад назвай «Балота» зашыфроўваў Беларусь, а пад назвай «балотнікі» — беларусаў… https://www.svaboda.org/a/29972446.html?f... https://news.tut.by/culture/581441.html https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B...
|
| | |
| Статья написана 28 мая 2019 г. 20:20 |
... Вторым для Михаила Степановича общественно значимым в жизни Витебска событием стало его активное участие в подготовке и проведении 1000-летнего юбилея города [3]
Первое упоминание о Витебске встречается под 1021-м годом в «Софиевской 1-й летописи». Однако в середине XVIII века группой витеблян была создана так называемая «Летопись Панцырного-Аверки». В ней сообщается о том, что в 974 году Витебск основала киевская княгиня Ольга. Этот факт многие годы не принимался во внимание из-за того, что княгиня Ольга (это известно достоверно) умерла в 969 году и основать город спустя пять лет, естественно, не могла. Приближавшееся (по «Летописи Панцырного-Аверки») тысячелетие Витебска в руководстве области и города вызывало радостные ожидания. Но в те годы, чтобы отпраздновать такую дату, надо было серьезное основание, например, заключение авторитетного органа или специалиста. Таким в Белоруссии мог бы стать Институт истории АН БССР. Но там очень велико было влияние крупного специалиста по древней истории республики, действительного члена АН БССР Л. Абецедарского, который давать «добро» на празднование юбилея категорически не хотел [4], а возражать ему никто не решался. Тогда по поручению тогдашнего первого секретаря Витебского горкома партии В. В. Михельсона Михаил Степанович отправился в Москву в качестве «ходока». У него к тому времени установились дружеские отношения с научным сотрудником Института археологии АН СССР, кандидатом исторических наук Л. В. Алексеевым [5], участником раскопок в Полоцке и Витебске, автором книги «Полоцкая земля. 1Х-ХШ вв.» (М., 1966). Именно через него удалось «выйти» на директора Института археологии АН СССР, академика Б. А. Рыбакова (1908-2001) [6], который дал согласие (вместе с Л. В. Алексеевым) подписать письмо (заключение), давшее возможность отметить тысячелетний юбилей Витебска в 1974 году [7]. Кто конкретно написал этот документ, не знаю. Точно, что не академик (не государево дело писать такие бумаги!). Скорее всего, это сделали Л. В. Алексеев совместно с М. С. Рывкиным. Письмо это написано в дипломатично-обтекаемой форме, совершенно ни к чему не обязывающей авторов. Но для витебского начальства оно имело определяющую роль: против авторитета директора Института археологии АН СССР даже Л. Абецедарский официально выступить не посмел. В результате пышный юбилей состоялся. Объективности ради надо сказать, что город из центра не только получил орден Трудового Красного Знамени, но и дополнительные средства для благоустройства и строительства жилья. А это было немаловажно. ![](https://d.radikal.ru/d28/1905/28/4b169d9195af.jpg)
С тысячелетним юбилеем связано и знакомство М. С. Рывкина с московской писательницей Л. А. Обуховой, детство и юность ко- 11 ![](https://d.radikal.ru/d21/1806/d7/d69bc90e6b07.jpg)
торой прошли в Витебске. К юбилею города, с которым у нее было столько связано, Лидия Алексеевна решила сделать ему подарок: написать цикл новелл, связанных с его историей. Предполагалось, что городское руководство само «пробьет» издание этой книги в ка-ком-нибудь белорусском издательстве. В результате в план издательства «Беларусь» на 1974 год попала книга с тенденциозным и не соответствующим исторической правде названием «Витьбичи» [8]. Поскольку тему своей будущей книги Л. А. Обухова совершенно не знала (а в течение продолжительного времени кропотливо ее изучать тоже не государево дело), то она попросила, чтобы ей назначили помощника. Им вызвался быть Михаил Степанович. Он не только подсказывал ей сюжеты для новелл, но и подбирал необходимый исторический материал. Знаю об этом точно потому, что, прежде чем что-то советовать или подбирать своей подшефной, Михаил Степанович обязательно звонил мне (допускаю, что и не только мне!), спрашивал мое мнение. Сама же писательница несколько месяцев прожила в гостиничном номере санатория «Летцы», куда ее добровольный помощник ездил, как мне кажется, как на службу. В изданной 12 книге «Витьбичи» (Мн, 1974) помощь М. С. Рывкина, правда, отмечена. Сам же Михаил Степанович подготовил для книги часть научного комментария (другую часть — Л. В. Алексеев). ![](https://a.radikal.ru/a34/1905/46/b0019ef48894.jpg)
https://fantlab.ru/edition52272 С тех пор дружбу с Л. А. Обуховой М. С. Рывкин никогда не прекращал. А когда же писательнице исполнилось 60 лет, он опубликовал в газете «Вщебсю рабочы» (17 августа 1982 года) интервью с ней «Родина моей души». В нем рассказ не только о творческом пути писательницы и ее ближайших планах, но и воспоминания о детстве, юности, прошедших в Витебске, отношении к этому городу, о котором красноречиво говорит название интервью. Перу М. С. Рывкина принадлежит и некролог о Л. А. Обуховой, умершей в конце апреля 1991 года. Неудивительно, что в личном архиве М. С. Рывкина сохранилось много писем этой писательницы. И, впрочем, не только ее. Полагаю, что и их следует опубликовать в отдельной книге. Судьба, кстати, неоднократно сводила Михаила Степановича с известными людьми, учеными. Так, например, в 1982 году он встречался в Переделкино с Ираклием Луарсабовичем Андрониковым 13 (1908-1990). В результате в газете «Вщебсю рабочы» появился большой по размерам материал, в котором известный литературовед и музыковед рассказал об уроженце Витебска Иване Ивановиче Соллертинском (1900-1944). Знакомство с уже упоминавшимся археологом Леонидом Васильевичем Алексеевым, состоявшееся еще в конце 1950-х годов, переросло в многолетнюю дружбу. Часто, бывая в Москве, Михаил Степанович останавливался именно у Алексеевых. Именно ученый-археолог помог витеблянину попасть в глазную клинику знаменитого Федорова, где ему сделали шесть операций (увы, не совсем удачных). В свою очередь Михаил Степанович помогал московскому ученому при подготовке и, особенно, в реализации его монографии «Археология и краеведение Беларуси. XVI в. -30-е годы XX в.» (Мн., 1996). Кандидат педагогических наук (1961), лауреат Государственной премии СССР (1978) Федор Петрович Коровкин (1903-1981) был видным историком-методистом, заслуженным учителем РСФСР (1973). Выпускник историко-архивного отделения МГУ (1926), он в 1925-1957 годах работал учителем в школах Москвы, в 1945-1981 годах — в Научно-исследовательском институте содержания и методов обучения Академии педагогических наук СССР. Основные труды ученого посвящены разработке содержания и методов преподавания истории в средней школе, вопросам формирования мировоззрения учащихся, проблемам школьных учебников. Ф. П. Коровкин на протяжении нескольких десятилетий (с 1957 по 1983 годы) был известен советским школьникам и учителям как автор учебника истории Древнего мира для 5-го класса. Михаилу Степановичу неоднократно приходилось встречаться и тесно общаться с Федором Петровичем. Как и с уроженцем Витебска, дирижером и композитором Гавриилом Яковлевичем Юдиным (1905-1991). Встречи проходили в Витебске и в Москве. Г. Я. Юдин подарил М. С. Рыбкину рукопись своей книги «За гранью прошлых дней» (М., 1977). Она вместе с другими материалами о композиторе, их перепиской сейчас хранится в личном фонде М. С. Рывкина в Государственном архиве Витебской области. 1974 год ознаменовался в Витебске не только тысячелетием города, которое отмечалось 30 и 31 августа и 1 сентября. Незадолго до этого, 26 июня, витебляне праздновали и 30-летие освобождения Витебска от немецко-фашистских захватчиков. К этому большому празднику вступила в строй новая плошать — Победы — г мемориал, по- 14 священный освободителям города. Первоначально такой монумент предполагалось построить на Театральной площади, напротив здания театра имени Я. Коласа. В праздничные дни 20-летия освобождения города (1964 год) здесь даже был уложен специальный камень с сообщением об этом. Но в процессе разработки проекта это место было признано неподходящим, и памятник было принято перенести на берег Западной Двины, у моста Блохина, где до Великой Отечественной войны находился Могилевский рынка. На территории около 15 гектаров были разбиты пешеходные дорожки, посажены десятки деревьев, построен бассейн и сделана детская площадка. На самом берегу, у СШ №2, был сооружен величавый памятник в честь освободителей города, представляющий собой три штыка, соединенных воедино. У его подножья — Вечный огонь. https://www.facebook.com/profile.php?id=1... Площадь Победы быстро стала любимым уголком горожан. Сюда любили приходить отдыхать, прогуливаться с детьми. Она стала местом проведения торжественных мероприятий. И не удивительно, что М. С. Рыбкин первым откликнулся на это событие. В 1978 году бюро пропаганды Белорусского общества охраны памятников истории и культуры и Бюро международного молодежного туризма «Спутник» Витебского обкома ЛКСМБ через издательство «Полымя» выпустили брошюру Михаила Степановича «Витебск. Площадь Победы». В ней подробно рассказано о самой площади и мемориале, дано описание его наиболее значительных элементов, названы авторы. «Площадь Победы — результат творчества, вдохновенного труда архитекторов, инженеров, строителей, общественности. Немало архитектурных и инженерных решений испыталось в творческой лаборатории специалистов, пока площадь не вырисовалась такой, какой она есть теперь, — писал автор. — Многое пришлось уточнять и дорабатывать в ходе строительства. Более двух лет площадь, которая еще не имела названия, представляла собой гигантскую строительную площадку. Десятки тысяч горожан в свободное от работы и учебных занятий время приходили сюда на субботники и воскресники. Внести свой вклад считали своим долгом и те, кто прошел сквозь суровые годы войны, и те, кто родился и вырос в мирные дни». Брошюра М. С. Рывкина «Витебск. Площадь Победы» и до сих пор является самой лучшей работой, посвященной этому уголку города. Ее ценность возрастает в свете реконструкции, проведенной в 2009-2010 годах, когда площадь значительно изменила свой вид [9]. 15 ![](https://d.radikal.ru/d21/1905/06/484749f7000a.jpg)
![](https://b.radikal.ru/b34/1905/00/98679b0dd31e.jpg)
![](https://b.radikal.ru/b37/1905/a7/46ed6345a086.jpg)
![](https://c.radikal.ru/c20/1905/44/32047724b593.jpg)
![](https://b.radikal.ru/b23/1905/76/41fd177c9e1c.jpg)
![](https://c.radikal.ru/c17/1905/ff/66a4e8254765.jpg)
![](https://a.radikal.ru/a29/1905/96/11ef732c65b0.jpg)
![](https://a.radikal.ru/a38/1905/ff/69a817775040.jpg)
![](https://d.radikal.ru/d06/1905/8a/7dd2ea17dacb.jpg)
![](https://a.radikal.ru/a09/1905/0b/e15be4db7710.jpg)
![](https://d.radikal.ru/d18/1905/fa/46fcbaf05c81.jpg)
![](https://c.radikal.ru/c21/1905/c0/efa76f024b79.jpg)
![](https://a.radikal.ru/a42/1905/1f/0c5d2e729974.jpg)
![](https://c.radikal.ru/c39/1905/65/7c2e808ec904.jpg)
![](https://d.radikal.ru/d32/1905/d1/39a7530c92d3.jpg)
![](https://b.radikal.ru/b06/1905/f3/bbfb7fff817a.jpg)
![](https://a.radikal.ru/a09/1905/fc/f8a2b5941af0.jpg)
![](https://a.radikal.ru/a12/1905/62/602821b6f662.jpg)
![](https://c.radikal.ru/c34/1905/85/443cd896e873.jpg)
![](https://d.radikal.ru/d15/1905/53/7565b58e8a45.jpg)
Примечания 145 3. Все торжества прошли по сценарию, написанному М. С. Рывкиным совместо с известным витебским журналистом В. Я. Хазан-ским. Впоследствии Михаил Степанович написал о Владимире Яковлевиче небольшой материал в альманахе «Мишпоха». 4. В 1973 г., во время одной случайной встречи с Л. Абецедарским в БГУ, он с ехидцей спросил меня: «А что это за юбилей вы придумали в Витебске?». 5. Алексеев Леонид Васильевич (1921-2008) — московский археолог и историк. Доктор исторических наук. Автор книг по истории Полоцкой и Смоленской земель, в т. ч. книг «Полоцкая земля» (М., 1966), «Археология и краеведение Беларуси в XVI в. — 30-е годы XX в.» (Мн., 1996). Закончил МГУ (1948). В 1948-1950 гг. работал в Гродненском историко-археологическом музее, с 1953 г. — в Институте археологии АН СССР. 6. Б. А. Рыбаков — один из крупнейших советских археологов, действительный член АН СССР (Российской АН), Герой Социалистического Труда (1978), дважды лауреат Сталинской премии (1949, 1952), лауреат Ленинской премии (1976). Основные труды — по археологии, истории, культуре славян и Древней Руси. 7. Оно было опубликовано в бюллетене «Помники псторыи 1 культуры Беларусь, 1971, №2, с. 12-13. 8. Именно так, по мнению не очень разбирающейся в истории города писательницы, в древности называли жителей Витебска. На самом деле так жителей города никто и никогда не называл. Но самое комическое заключается в том, что, когда в начале 1990-х годов была учреждена городская газета, ее назвали именно так. И теперь в газете под названием «Витьбичи» горожан в основном называют «ви-тебчанами», значительно реже правильно — «витеблянами». А ведь по логике вещей должны только одним словом — «витьбичи». Об этом никто, похоже, и не задумывается, включая руководителей города и самой газеты. [Хотя, по свидетельству Д. Симановича, Владимир Короткевич рассматривал вариант "витьбичи"] 9. Полагаю, что автор брошюры, как и десятки тысяч витеблян, не одобрил бы это новшество. Оно не только нарушило авторские права разработчиков проекта, но и вызвало огромное недовольство у многих витеблян, особенно тех, которые на общественных началах помогали возводить этот памятник Великой Отечественной войны, безвозмездно отрабатывали на возведении площади помногу часов, а в последующие 45 лет любили на ней отдыхать. 10. Шагаловский сборник. — Вт., 1986. — С. 210-215. 146 А. Подлипский. Краеведческие очерки и статьи / Михаил Рывкин. Витебск : Витебская областная типография, 2011
|
|
|